ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ

ਕੌਣ: ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਕਈ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਫ਼ੌਜੀ ਅੱਡਿਆਂ 'ਤੇ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ:

• ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਛਾਉਣੀ, ਬਿਹਾਰ: ਅੰਦਾਜ਼ਨ 2,500 ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਫ਼ੌਜੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ, ਪਰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਲਏ ਗਏ। ਰੋਕਣ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੋਰਸਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
• ਗੰਗਾਨਗਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ: ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
• ਅਲਵਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ: ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ।
• ਪੁਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ: ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਯੂਨਿਟਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਰੋਸ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ।

ਕਿੱਥੇ: ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਕਈ ਅੱਡੇ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦੀਆਂ:

• ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦਾ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜਾਅ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਉੱਪਰ ਸੀ।
• ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਸੱਟ ਵੱਜੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਦੀ ਫ਼ੀਸਦੀ ਘਟ ਗਈ।
• ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ, ਜੋ ਸਿਆਸੀ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਸੀ: ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ-ਇਕੱਲੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਜਾਨ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤੀ।

ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ: ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 55 ਫ਼ੌਜੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 2,606 ਫੜੇ ਗਏ (ਟੱਲੀ ਅਤੇ ਜੈਕਬ)। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ ਕਈ ਦਰਜਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 2,600 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਬਹੁਤਿਆਂ ਦਾ ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।

ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਅਸਰ: ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 1947 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 15-20% ਸੀ, ਜੋ ਘਟ ਕੇ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਥੱਲੇ ਆ ਗਈ ਹੈ (ਪੱਕੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦ ਹਨ)। 1984 ਵਿੱਚ ਪਈ ਇਸ ਤਰੇੜ ਨੇ ਉਸ ਆਪਸੀ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਸੱਟ ਮਾਰੀ, ਜੋ 1947 ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਰਿਹਾ ਸੀ।