ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੰਗ

ਕੌਣ: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਬਾਇਲੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਅਹਿਮ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਫ਼ਸਰ ਵੀ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਫ਼ੌਜ ਮੁਖੀ (ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਆਰਮੀ ਸਟਾਫ਼) ਬਣੇ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਬਾਇਲੀ ਲਸ਼ਕਰਾਂ (ਪਸ਼ਤੂਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਲੁਕਵੀਂ ਹਮਾਇਤ ਹਾਸਲ ਸੀ) ਨੇ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1947 ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ 26 ਅਕਤੂਬਰ 1947 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਰਲੇਵੇਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ (ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਐਕਸੈਸ਼ਨ) 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ। 27 ਅਕਤੂਬਰ 1947 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਇਨਾਤ ਹੋਈਆਂ ਭਾਰਤੀ ਟੁਕੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛਿੜੀ ਜੰਗ ਯੂਐੱਨ ਦੀ ਵਿਚੋਲਗੀ ਨਾਲ ਹੋਈ 1 ਜਨਵਰੀ 1949 ਦੀ ਜੰਗਬੰਦੀ ਤੱਕ ਚੱਲੀ।

ਕਿੱਥੇ: ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਾਦੀ (ਸ੍ਰੀਨਗਰ, ਬਡਗਾਮ, ਸ਼ਾਲਾਤੇਂਗ), ਜੰਮੂ, ਲੱਦਾਖ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਨਵੀਂ-ਨਵੀਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਈ ਭਾਰਤੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਫ਼ੌਜੀ ਯੋਗਦਾਨ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ। ਸ਼ਾਲਾਤੇਂਗ ਦੀ ਲੜਾਈ (7 ਨਵੰਬਰ 1947), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਟੁਕੜੀਆਂ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁਨ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਣ ਗਈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ: ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ 1962 ਦੀ ਚੀਨ ਨਾਲ ਜੰਗ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ 1965 ਤੇ 1971 ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।

ਸਿਆਸੀ ਮਾਇਨੇ: ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਟਕਰਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਗੱਲ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਓਂ ਵਰਤੀ ਗਈ: ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਵਾਲੇ ਸਲੂਕ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਜਦਕਿ ਭਾਰਤੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪੇਗੰਡੇ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਲੀਹ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।