ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ

ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ (11 ਅਕਤੂਬਰ 1902 ਤੋਂ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1979), ਜੋ ਜੇਪੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ, ਯਾਨੀ “ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਗੂ”, ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਰਵੋਦਿਆ ਆਗੂ ਸਨ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 1970ਵਿਆਂ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਅਤੇ “ਸੰਪੂਰਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ” ਦਾ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1965 ਵਿੱਚ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1999 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਰਤਨ। ਉਹ ਪੰਥਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚੋਲੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਕੌਮੀ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਦੀ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਂ ਵਜੋਂ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਸਰਦੀਆਂ 1960 ਤੋਂ 4 ਜਨਵਰੀ 1961: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਚੋਲਗੀ ਸਦਕਾ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ 4 ਜਨਵਰੀ 1961 ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਹੋਏ (ਜਿਲਦ ਪਹਿਲੀ, ਸਫ਼ਾ 137)।
• 1 ਸਤੰਬਰ 1961 ਨੂੰ, ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਰਤ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਪਰ ਵਰਤ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਨਾ ਸਕੇ। ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਝਲਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਬਾਰੇ ਸੀ. ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ, ਅਜੋਏ ਘੋਸ਼ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਮਹਿਤਾ ਨੂੰ ਸਾਲਸ ਮੰਨ ਲੈਣਗੇ। ਵਰਤ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1961 ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ (ਜਿਲਦ ਪਹਿਲੀ, ਸਫ਼ਾ 145)।
• ਜੂਨ 1975: ਸਿੱਖਆਰਆਈ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਰੈਲੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਕਿ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨ 25 ਜੂਨ 1975 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।
• ਜੁਲਾਈ 1975 ਤੋਂ 1977: ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ 7 ਜੁਲਾਈ 1975 ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਲੋਕਤੰਤਰ ਬਚਾਓ ਮੋਰਚਾ ਚਲਾਇਆ। ਸਿੱਖਆਰਆਈ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ, ਜਾਰਜ ਫ਼ਰਨਾਂਡੇਜ਼ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਵਰਗੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿਰੋਧੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਹਮਦਰਦ ਬਣੇ ਰਹੇ।
• 28 ਅਤੇ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1978: ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਤੇ ਦਾ ਪਾਠ, ਜੋ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਨੇ 28 ਅਤੇ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1978 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 18ਵੀਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅਕਾਲੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, “ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਸ੍ਰੀ ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸੰਪੂਰਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ” ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ (ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਜਿਲਦ 2, ਸਫ਼ਾ 478)।
• 1980: ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ “ਅਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਚੁਕਾਉਣ ਲਈ ਹਿਸਾਬ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ” (ਜਿਲਦ 2, ਸਫ਼ਾ 344)।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਿਚੋਲੇ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਨੇ 1960 ਅਤੇ 1961 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨਹਿਰੂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਨੇਹੇ ਪਹੁੰਚਾਏ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਲੈ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਕੌਮੀ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਦੀ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ 1975 ਵਿੱਚ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਹਮਾਇਤ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ।