ਸਟਾਕਟਨ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ

ਸਟਾਕਟਨ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੀ ਸੈਂਟਰਲ ਵੈਲੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ, ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਜਿੱਥੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਡਿਜੀਟਲ ਆਰਕਾਈਵ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸਟਾਕਟਨ ਨੂੰ, ਜੋ 1912 ਵਿੱਚ ਪੈਸੇਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, “ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ” ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੋ ਕਿਸਾਨ ਸਨ, ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 500 ਏਕੜ ਦਾ ਫ਼ਾਰਮ ਸਾਂਝਾ ਸੀ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ “ਆਲੂਆਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ” ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1 ਨਵੰਬਰ 1911: ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤੀ ਅਰਦਾਸ ਸਟਾਕਟਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਰਦਾਰ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
• 1912: ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ, ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾ ਕੇ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਦਾ 2012 ਦਾ ਮਤਾ ਇਸ ਨੂੰ 24 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦਾ 2014 ਦਾ ਮਤਾ 14 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ। ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਦੇ ਮੋਢੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਮਤੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਏ ਬਰਕਲੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਜ਼ੀਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਨ।
• 1 ਨਵੰਬਰ 1913: ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਮਾਲੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ; ਪੰਜਾਬੀ ਐਡੀਸ਼ਨ 9 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਆਇਆ।
• 31 ਦਸੰਬਰ 1913: ਦੋਵਾਂ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨੇ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਦੇ ਉਸ ਇਕੱਠ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਏ।
• 1914 ਤੋਂ 1915: ਪਾਰਟੀ ਨੇ 616 ਮੈਂਬਰ ਭਾਰਤ ਭੇਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 527 ਸਿੱਖ ਸਨ। ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 13 ਸਤੰਬਰ 1915 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ (ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ) ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ।
• 1915 ਅਤੇ 1929: 1915 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਜੋੜੀ ਗਈ।

ਅੱਜ ਇਸ ਦੇ ਕੀ ਅਰਥ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੁਣ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ (ਹਿਸਟੋਰਿਕ ਲੈਂਡਮਾਰਕ) ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਗ਼ਦਰ ਪ੍ਰੈੱਸ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸੌਂਦ, ਜੋ 1957 ਤੋਂ 1963 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਮਰੀਕਨ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਰਹੇ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। ਸਟਾਕਟਨ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਲਸਿਲਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: ਖੇਤੀ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਚੁੱਕਿਆ।