ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ
ਬਾਬਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੇ 'ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ', ਜੋ 1912 ਵਿੱਚ ਸਟਾਕਟਨ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ, ਅਤੇ 1914 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਪਰਤਣ ਮਗਰੋਂ 1933 ਤੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।
ਬਾਬਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ Jwala Singh ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਠੱਠੀਆਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਪੈਲਿੰਗ Thathian ਜਾਂ Thatthian ਮਿਲਦੀ ਹੈ) ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਲੂਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਮ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਵਜ਼ੀਫ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1866 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਠੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ 1905 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਗਏ ਅਤੇ ਪਨਾਮਾ ਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਰਸਤੇ 1908 ਵਿੱਚ ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਪਹੁੰਚੇ।
ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਟਾਕਟਨ ਨੇੜੇ ਹੋਲਟ ਵਿੱਚ 500 ਏਕੜ ਦਾ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਮ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਲੂ ਉਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਲੂਆਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਫ਼ਾਰਮ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਸੌਣ ਲਈ ਬਿਸਤਰਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਭਾਈਆਂ ਦਾ ਡੇਰਾ, ਯਾਨੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਘਰ, ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 1 ਜਨਵਰੀ 1912: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਵਜ਼ੀਫ਼ਿਆਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਹਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਨ। 1912 ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਈਸਾਈ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ, ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹਿੰਦੂ ਸਨ।
- 1912: ਪੈਸੇਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਟਾਕਟਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਦਾ ਆਰਕਾਈਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਰਹੇ।
- 31 ਦਸੰਬਰ 1913: ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫ਼ਾਰਮ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
- 29 ਅਗਸਤ 1914: ਉਹ ਹੋਰ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ ਅਤੇ 29 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਲੁਧਿਆਣੇ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।
- ਸਜ਼ਾ: ਇੱਕ ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਉਮਰ ਕੈਦ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 18 ਸਾਲ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੱਟੇ ਅਤੇ 1933 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਈ ਹੋਈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਰਿਹਾਈ 1933 ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
- ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪਰਿਵਾਰ ਸਹਾਇਕ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਨੀਲੀ ਬਾਰ ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ। 1935 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਫਿਰ ਜੇਲ੍ਹ ਹੋਈ।
- 8 ਮਈ 1938: ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬੱਸ ਦੇ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਲਾਣਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਲਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਪਰਵਾਸੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਉਸ ਰੀਤ ਲਈ ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਸਟਾਕਟਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ: ਖੇਤੀ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣਾ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਸਟਾਕਟਨ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
- Ghadar anniversary: A wealthy US peasant, the key mobiliser, The Tribune, 22 April 2019. tribuneindia.com
- Stockton Gurdwara, Pioneering Punjabis Digital Archive, University of California, Davis. pioneeringpunjabis.ucdavis.edu
- Jawala Singh, a Unique Ghadri Baba, Bharat Sandesh (Onkar Singh Bindra), 22 October 2011. bharatsandesh.com
- The Holt Farm: Nursery of the Ghadar Movement, by Gurdev Singh Sidhu, Journal of Sikh and Punjab Studies 26:1&2. giss.org
- Jwala Singh Thatthian, Wikipedia (used only for the fourteen-year sentence). en.wikipedia.org