ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਉੱਤੇ ਹਿੰਦੂ-ਜਰਮਨ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਮੁਕੱਦਮਾ

ਕੌਣ: ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰ, ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲੇਟ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਮਰੀਕੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 35 ਜਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ: ਨੌਂ ਜਰਮਨ, ਨੌਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ 17 ਭਾਰਤੀ। ਸਕਰੋਲ ਭਾਰਤੀ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰਕਨਾਥ ਦਾਸ, ਚੰਦਰ ਕਾਂਤਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਰਾਮ ਚੰਦਰ, ਗੋਬਿੰਦ ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ, ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਕਰੋਲ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਯੂਐੱਸ ਅਟਾਰਨੀ ਐਨੇਟ ਐਬਟ ਐਡਮਜ਼ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: 1915 ਤੋਂ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮਈ 1917 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ਼ੈਡਰਲ ਗ੍ਰੈਂਡ ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚਣ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ; ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਕ੍ਰਾਨਿਕਲ ਮੁਤਾਬਕ 105 ਜਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇ। ਸਕਰੋਲ ਮੁਤਾਬਕ ਮੁਕੱਦਮਾ 20 ਨਵੰਬਰ 1917 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 155 ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1918 ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ 450,000 ਡਾਲਰ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦਾ ਲਗਭਗ 25 ਲੱਖ ਪੌਂਡ ਖ਼ਰਚ ਆਇਆ। ਕ੍ਰਾਨਿਕਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨੇ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਉਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ 1776 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ 29 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 14 ਭਾਰਤੀ ਕੌਮਪ੍ਰਸਤ ਸਨ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ। ਕ੍ਰਾਨਿਕਲ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਕ ਮੁਲਜ਼ਮ ਬਰੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਨੂੰ 22 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨੂੰ 60 ਦਿਨ ਮਿਲੇ। ਸਕਰੋਲ ਮੁਤਾਬਕ ਤਾਰਕਨਾਥ ਦਾਸ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਸਜ਼ਾ, ਕਰੀਬ ਦੋ ਸਾਲ, ਮਿਲੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਹੱਦ 30 ਦਿਨ ਤੋਂ 22 ਮਹੀਨੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1918 ਨੂੰ, ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਮੁਲਜ਼ਮ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਮੁਲਜ਼ਮ, ਗ਼ਦਰ ਆਗੂ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਯੂਐੱਸ ਮਾਰਸ਼ਲ ਜੇਮਜ਼ ਐੱਚ. ਹੋਲੋਹਨ ਨੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਾਨਿਕਲ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਚੰਦਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਕੱਦਮੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਚਾਰ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕੌਮਪ੍ਰਸਤਾਂ ਦੇ ਫ਼ੰਡ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਮੋੜ ਲਏ ਸਨ।

ਕਿੱਥੇ: ਮੁਕੱਦਮਾ ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੀ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਵੈਨ ਫ਼ਲੀਟ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਬਰਤਾਨੀਆ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਤਾਰਕਨਾਥ ਦਾਸ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਡਿਪੋਰਟ ਕਰ ਕੇ ਭਾਰਤ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਸਕਰੋਲ ਮੁਤਾਬਕ ਯੂਐੱਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਨੇ ਦਖ਼ਲ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਹਮਦਰਦੀ ਕਾਰਨ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਮੁਲਜ਼ਮ ਨੂੰ ਡਿਪੋਰਟ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 1915 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਵਿੱਚ 291 ਜਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ 42 ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ 114 ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਮਰ ਕੈਦ ਸੁਣਾਈ ਗਈ, ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਕਰੋਲ ਮੁਤਾਬਕ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀ ਸਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸਾਨ, ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ।