ਹੋਲਟ ਫ਼ਾਰਮ

ਹੋਲਟ ਫ਼ਾਰਮ ਸਟਾਕਟਨ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 500 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਹੋਲਟ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਖੇਤੀ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਈਆਂ ਦਾ ਡੇਰਾ, ਯਾਨੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਘਰ, ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। 1911 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਏ ਸਿੱਖ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਠੇਕੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਐਂਡ ਪੰਜਾਬ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਇਸ ਨੂੰ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਪਨੀਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਠੇਕਾ: ਜਦੋਂ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਹੋਲਟ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਮ ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਾਰਮ ਪਟੇ ਉੱਤੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। 1866 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਠੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ 1877 ਵਿੱਚ ਦਦੇਹਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬਾਬਾ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਫ਼ਾਰਮ ਠੇਕੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾਇਆ, ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਸਹਿ-ਦਸਤਖ਼ਤੀ ਵਜੋਂ ਨਾਲ ਸਨ। 1893 ਵਿੱਚ ਧਰਦਿਓ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਰੱਖਣ ਲਈ ਭਾਈਵਾਲ ਵਜੋਂ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਲੂ ਉਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਲੂਆਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ (ਸਿੱਧੂ)।
• ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਘਰ: ਫ਼ਾਰਮ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ 100 ਤੱਕ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਇਆ ਉਸ ਨੂੰ ਠਹਿਰਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਕਮਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਕਿਸਾਨ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ (ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ)।
• 27 ਦਸੰਬਰ 1911: ਫ਼ਾਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਅੱਗੇ ਸਟਾਕਟਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ। 35 ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ 12 ਹਿੰਦੂ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਅਤੇ ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ ਵੀ ਸਨ। ਮੀਟਿੰਗ ਨੇ ਤਜਵੀਜ਼ ਮੰਨ ਲਈ, 5,000 ਡਾਲਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ 12 ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸੰਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ ਸਨ। ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਦਾ ਆਰਕਾਈਵ ਸਟਾਕਟਨ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ 1912 ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
• ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਕੰਮ: ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਾਰਮ ਦੀ ਇਕਾਂਤ ਨੇ ਬੰਬ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਸਟਾਕਟਨ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਸ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਫ਼ਾਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ। ਉਹ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਫ਼ਾਰਮ ਉੱਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਮਾਸਟਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਗ਼ਦਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਦਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਬੰਬ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਰਖ ਦੌਰਾਨ ਫਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰ ਗਿਆ।
• ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 1915: ਫ਼ਾਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਹੋਰ ਗ਼ਦਰੀ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਲਧੇਰ ਪਿੱਛੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਗ਼ਦਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ 29 ਜਨਵਰੀ 1915 ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਮ ਉੱਤੇ ਹੋਈ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰੇ ਸਨ। ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਹੋਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਖ਼ਰ ਫ਼ਾਰਮ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅੱਜ ਇਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ। ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਅਤੇ ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸਾਂ ਨੇ ਆਗੂ ਮੰਨਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਾਲੋਂ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹਰਦਿਆਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ। ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਦਾ ਆਰਕਾਈਵ ਇਸ ਰੈਂਚ ਨੂੰ ਹੋਲਟਵਿਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਫ਼ਾ ਸਿੱਧੂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਨਾਂ, ਹੋਲਟ ਫ਼ਾਰਮ, ਵਰਤਦਾ ਹੈ।