ਪੈਸੇਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ
Pacific Coast Khalsa Diwan Society
ਉਹ ਸੁਸਾਇਟੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਟਾਕਟਨ ਦਾ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵੱਖਰੇ ਹਨ: ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 1912 ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਜਾਂ 27 ਦਸੰਬਰ 1911 ਦੀ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ।
ਪੈਸੇਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਉਹ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸਟਾਕਟਨ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰਵਾਸੀ ਡਿਜੀਟਲ ਆਰਕਾਈਵ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਗਤੀ ਅਰਦਾਸ 1 ਨਵੰਬਰ 1911 ਨੂੰ ਸਟਾਕਟਨ ਨੇੜੇ ਸਰਦਾਰ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਨੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦਾ 2012 ਦਾ ਸੈਨੇਟ ਕਨਕਰੰਟ ਰੈਜ਼ੋਲੂਸ਼ਨ 104 ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1912 ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਨ।
ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਬਿਰਤਾਂਤ: ਸਟਾਕਟਨ ਨੇੜੇ ਹੋਲਟ ਫ਼ਾਰਮ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫ਼ਾਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ, ਅਤੇ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਲਈ 27 ਦਸੰਬਰ 1911, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਦਾ ਦਿਨ, ਮਿੱਥਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਕੱਠ ਨੇ ਸਟਾਕਟਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਡਾਲਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸੰਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ ਸਨ। ਉਹ ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਪੈਸੇਫ਼ਿਕ ਕੋਸਟ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਟਾਕਟਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ “ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਦ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 1912: ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ।
- 1915 ਅਤੇ 1929: ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਗ੍ਰਾਂਟ ਸਟਰੀਟ ਉੱਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਇਮਾਰਤ 1915 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਇਮਾਰਤ 1929 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ।
- 1913 ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਮਤੇ ਮੁਤਾਬਕ ਗ਼ਦਰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ, 1 ਨਵੰਬਰ 1913 ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਮਾਲੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਛਪਿਆ। ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ।
- 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਾਂ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮੋਢੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸੌਂਦ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਮਰੀਕੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ, ਇਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸਨ।
ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ: ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ 1930 ਸਿੱਖ ਟੈਂਪਲ ਸਟਰੀਟ, ਸਟਾਕਟਨ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸਟਾਕਟਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਯੂਸੀ ਡੇਵਿਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ਦਰ ਪ੍ਰੈੱਸ ਉੱਥੇ ਸਾਂਭੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Stockton Gurdwara, Punjabi and Sikh Diaspora Digital Archive, UC Davis. punjabidiaspora.ucdavis.edu
- The Holt Farm: Nursery of the Ghadar Movement (Gurdev Singh Sidhu), pp. 30 to 31, Global Institute of Sikh Studies (giss.org). giss.org
- Senate Concurrent Resolution 104 (2012), on the 100th anniversary of the Sikh American community, California State Legislature. leginfo.ca.gov
- A History of the Sikhs, vol. 2: 1839 to 2004 (Khushwant Singh), p. 175, Oxford University Press, 2004. archive.org
- Stockton Gurdwara (home page), Pacific Coast Khalsa Diwan Society. stocktongurdwara.org