ਬਾਬਾ ਥਾਰਾ ਸਿੰਘ
Baba Thara Singh
ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਮੈਂਬਰ, ਮਹਿਤਾ ਚੌਕ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ; ਜੁਲਾਈ 1982 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਜੋ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਬਾਬਾ ਥਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਮਹਿਤਾ ਚੌਕ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਅਤੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੀਨੀਅਰ ਮੈਂਬਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੰਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਜੋ ਸੰਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਹਿਤਾ ਚੌਕ ਆਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸੰਥਿਆ (ਪੜ੍ਹਾਈ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਦੇ ਸਨ।
ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਮੋਰਚਾ: ਜੁਲਾਈ 1982 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 19 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਥਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 21 ਜੁਲਾਈ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਮਾਇਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਅਤੇ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਥਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਰਿਹਾਈ: ਇੱਕ ਕੋਰਟ ਨੇ 6 ਅਗਸਤ 1983 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਥਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੋਰਟ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੈਂਕੜੇ ਸਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲੂਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਲੈ ਆਏ, ਅਤੇ 8 ਅਗਸਤ 1983 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ)।
ਜੂਨ 1984: ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਪੰਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੌਰਾਨ ਥਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਅਤੇ ਬੁੰਗਾ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਵਾਲੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ। ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਗਏ। ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਜੋ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਛਾਪਦੇ ਹਨ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 26 ਮਦਰਾਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚੋਂ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ, ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ, ਥਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀਆਂ।
- 19 ਤੋਂ 21 ਜੁਲਾਈ 1982: ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ, ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ।
- 6 ਅਗਸਤ 1983: ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਰਿਹਾਅ; 8 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਨਮਾਨ।
- ਜੂਨ 1984: ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਨੇ 1982 ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜੋ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- History of Sikh Struggles, vol. II (Gurmit Singh), pp. 73 and 86-87, Atlantic Publishers and Distributors, New Delhi, 1991 (Internet Archive scan). archive.org
- History of Sikh Struggles, vol. III (Gurmit Singh), appendix 13 (the Army's account), p. 102, Atlantic Publishers and Distributors, New Delhi, 1991 (Internet Archive scan). archive.org
- Jarnail Singh Bhindranvale, Sant (1947-1984) (Major Gurmukh Singh), The Encyclopaedia of Sikhism, Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Baba Thara Singh, Damdami Taksal (the Taksal's own account). damdamitaksaal.org