ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਦੇ ਹੱਥ ਆਇਆ

ਕੌਣ: ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਇਬ ਮਹਾਨ ਸਿੰਘ ਹਜ਼ਾਰੇਵਾਲਾ ਸਨ; ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ, ਬਰਕਜ਼ਈ ਸਰਦਾਰ, ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਜ ਦੇ ਕੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਉੱਤੇ ਹਕੂਮਤ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ ਦਾ ਹਾਕਮ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ 1811 ਵਿੱਚ ਮੱਲ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ 1830 ਤੋਂ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਸਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੂਬਾ 1834 ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਸਿੱਖ ਹਕੂਮਤ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮਈ 1834 ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਨੂੰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਜਾਗੀਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇਸ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 6 ਮਈ 1834 ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਲੂਆ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਲੜਾਈ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਲਿਆ; ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਸਿਰਫ਼ ਗਵਰਨਰ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਲੂਆ ਗਵਰਨਰ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1834 ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ।

ਕਿੱਥੇ: ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਾਦੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਮਰੌਦ ਵਿਖੇ ਖ਼ੈਬਰ ਦੱਰੇ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਲਾਂਘੇ ਦੇ ਨੇੜੇ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਰਾਜ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਖ਼ੈਬਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ 1835 ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਜਿਹਾਦ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ, ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਜਾ ਰਲਿਆ ਸੀ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਲਿਆ। 1836 ਵਿੱਚ ਨਲੂਆ ਨੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜਮਰੌਦ ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਵਾਇਆ, ਅਤੇ 1837 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਸੂਬਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੀ ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਹਿਤ ਇਲਾਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, 1848 ਅਤੇ 1849 ਦੀ ਜੰਗ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ।