ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ

ਜਹਾਂਗੀਰ (ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਸਲੀਮ, 1569 ਤੋਂ 1627) ਚੌਥਾ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ ਅਤੇ 1605 ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਕਬਰ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ੇਖ਼ ਅਹਿਮਦ ਸਰਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੱਟੜ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਟੇਕ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਅਕਬਰ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੂੰ ਪਲਟਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਪੰਥ ਲਈ ਉਹ ਉਹੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਆਤਮ-ਕਥਾ ਤੁਜ਼ਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ “ਝੂਠ ਦੀ ਦੁਕਾਨ” ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਵੇ।

• 1606: ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਖ਼ੁਸਰੋ ਨੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸੀਸ ਮੰਗੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੂੰ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾ ਦਿੱਤਾ।
• ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਆਤਮ-ਕਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ “ਕੁਫ਼ਰ” ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
• ਕਈ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਲਾਲ ਸੁਰਖ਼ ਤੱਤੀਆਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਤਵੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਲਦੀ ਰੇਤ ਪਾਈ ਗਈ। ਉਹ 30 ਮਈ 1606 ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।
• 1617 ਤੋਂ 1619: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਦਬਿਸਤਾਨ-ਇ-ਮਜ਼ਾਹਿਬ ਮੁਤਾਬਕ ਇਲਜ਼ਾਮ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ ਜੁਰਮਾਨਾ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੈ; ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
• ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਹੀ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਲਈ ਮੰਨੇ ਕਿ ਬਾਕੀ ਕੈਦੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਉਹ 52 ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਲੈ ਆਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਬਣਿਆ। ਸਿੱਖ ਰਵਾਇਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਰਿਹਾਈ ਮਗਰੋਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਹੋਰ ਦੋਸਤਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ 1620 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਉੱਤੇ ਗਏ।

ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਅਕਤੂਬਰ 1627 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸ਼ਾਹਦਰੇ ਦੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।

ਇੱਕ ਰਵਾਇਤ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਲਈ ਚੰਦੂ ਸ਼ਾਹ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਅਫ਼ਸਰ, ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਅਸੰਭਵ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਇੰਨਾ ਅਸਰ-ਰਸੂਖ਼ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰਵੱਈਆ ਸੀ।

ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।