ਬਾਪੂ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਬੰਦੀ ਸਿੰਘਾਂ ਲਈ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ

ਕੌਣ: ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਸਨਪੁਰ ਦੇ ਬਾਪੂ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ, ਜੋ ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਧੀ ਸਰਬਰਿੰਦਰ ਕੌਰ; ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ; ਪੀਯੂਸੀਐੱਲ ਪੰਜਾਬ-ਹਰਿਆਣਾ; ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਐੱਮਪੀ ਰਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਬਾਪੂ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ 16 ਜਨਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਹਸਨਪੁਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਲਖਨੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਮੰਗੀ। ਪੀਯੂਸੀਐੱਲ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

• 8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਪਹਿਰੇ ਹੇਠ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ (ਪੀਯੂਸੀਐੱਲ)।
• 26 ਫ਼ਰਵਰੀ: ਚਾਰ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਜੋ 28 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਵੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪੀਯੂਸੀਐੱਲ ਮੁਤਾਬਕ ਬਾਪੂ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਪ੍ਰੋਸੀਜਰ ਕੋਡ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ 107 ਅਤੇ 151 ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਪੀਯੂਸੀਐੱਲ ਪੰਜਾਬ-ਹਰਿਆਣਾ ਨੇ 28 ਮਾਰਚ 2015 ਦੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਰੋਮ ਸ਼ਰਮੀਲਾ, ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨਾਲ ਸਿਊਂ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਮੁਤਾਬਕ, ਜੇ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਸ਼ੱਦਦ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਨੂੰ 68 ਦਿਨ ਪੁਰਾਣੀ ਦੱਸਿਆ।
• 1 ਅਗਸਤ: ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਰਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਨੂੰ ਦਯਾਨੰਦ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਹਸਪਤਾਲ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਰਿਹਾਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)।
• 5 ਦਸੰਬਰ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਜੋਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੇ ਖਾਣ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਗਈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਉਹ ਸਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਖਾਧਾ ਸੀ।
• 18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016: ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਭਾਈ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ, ਜੋ ਲਗਭਗ 26 ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ 49 ਸਿੱਖ ਨਜ਼ਰਬੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬਾਪੂ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਛੇੜਿਆ ਸੀ।
• ਜਨਵਰੀ 2023: ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ 14 ਜਨਵਰੀ 2023 ਤੱਕ ਚੱਲੀ। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨੇ 23 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਪਹਿਲਾਂ, 89 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕੌਮੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਮੋਰਚਾ 7 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਮਰ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਬਨਾਮ ਸ੍ਰੀਹਰਨ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ 9 ਜੁਲਾਈ 2014 ਦੀ ਰੋਕ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ; ਪੀਯੂਸੀਐੱਲ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਰਾਹ ਅਜੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਨ। ਪੀਯੂਸੀਐੱਲ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਰੋਸ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਾਉਣਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਸਰੋਤ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ਕਿ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)।

ਕਿੱਥੇ: ਹਸਨਪੁਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ; ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਾਲੀ ਖ਼ਬਰ ਇਸ ਰੋਸ ਨੂੰ, ਜੋ 16 ਜਨਵਰੀ 2015 ਤੋਂ ਅੱਠ ਸਾਲ ਚੱਲਿਆ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਅਹਿੰਸਕ ਰੋਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਈ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਸੀ ਅਤੇ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਮੋਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ।