ਬਾਪੂ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ

ਬਾਪੂ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਸਨਪੁਰ ਦੇ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਕੈਦੀਆਂ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਲੰਘਾਏ ਜਿਹੜੇ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ 16 ਜਨਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ 14 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਖ਼ਬਰ ਇਸ ਨੂੰ "ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰੋਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ" ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਪੀਯੂਸੀਐੱਲ ਪੰਜਾਬ-ਹਰਿਆਣਾ ਨੇ ਮਾਰਚ 2015 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 1986 ਵਿੱਚ 1984 ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਅਤੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਸਿੱਖ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੁਰਮ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਏ ਬਿਨਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਐਕਟ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬੰਦ ਰਹੇ। ਈਟੀਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸਨ।

ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ: ਪੀਯੂਸੀਐੱਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 16 ਜਨਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2015 ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਿਆਂ ਇਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਰੱਖਦਿਆਂ 68 ਦਿਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ 8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ 26 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ ਚਾਰ ਜਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪੀਯੂਸੀਐੱਲ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਮੰਗ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਜ਼ਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਪਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ 2 ਅਗਸਤ 2015 ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਸਰਬਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਰਿਹਾਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਉਹ ਵਰਤ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ, ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਐੱਮਪੀ ਰਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਉਸ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਨ; ਬਿੱਟੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿਣ ਆਏ ਸਨ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਲਗਭਗ 26 ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਅ ਹੋਏ, ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ 49 ਸਿੱਖ ਨਜ਼ਰਬੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਛੇੜਿਆ ਸੀ।

ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਨੇ 23 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਕਿ ਕੌਮੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਮੋਰਚਾ ਮੁਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵਰਤ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਈਟੀਵੀ ਭਾਰਤ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਨਲੀ ਰਾਹੀਂ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 14 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਮਗਰੋਂ ਵਰਤ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੈਦੀ ਭਾਈ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਹਵਾਰਾ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਦੇਹਾਂਤ: ਈਟੀਵੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੀਟੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ; ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਖ਼ਬਰ 15 ਜਨਵਰੀ 2025 ਦੀ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1986: ਸਿੱਖ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ।
• 16 ਜਨਵਰੀ 2015: ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• 14 ਜਨਵਰੀ 2023: ਅੱਠ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਵਰਤ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਜਨਵਰੀ 2025: 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਲੀਆ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਲਈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੰਦੀ ਸਿੰਘਾਂ, ਭਾਵ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਕੈਦੀਆਂ, ਲਈ ਰੱਖੀ।