ਚਰਚ ਆਫ਼ ਸਾਈਨਜ਼ ਐਂਡ ਵੰਡਰਜ਼

ਚਰਚ ਆਫ਼ ਸਾਈਨਜ਼ ਐਂਡ ਵੰਡਰਜ਼ ਜਲੰਧਰ ਨੇੜੇ ਨਕੋਦਰ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡ ਖੰਭਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਚਰਚ ਹੈ। ਇਹ 2008 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅੰਕੁਰ ਯੋਸੇਫ਼ ਨਰੂਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੋਨੀਆ ਯੋਸੇਫ਼ ਨਰੂਲਾ ਵੀ ਪਾਸਟਰ ਹੈ। ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਚਰਚ" ਕਿਹਾ।

ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ: ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਚਰਚ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 26 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਤੰਬੂਆਂ ਹੇਠ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ 7 ਏਕੜ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਨਵੀਂ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 ਤੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ 12 ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਲੰਡਨ, ਟੋਰਾਂਟੋ ਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਮੇਤ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਭਾਵਾਂ ਗਿਣੀਆਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਰੂਲਾ ਦੇ 13.4 ਲੱਖ ਯੂਟਿਊਬ ਸਬਸਕ੍ਰਾਈਬਰ ਅਤੇ 1,11,000 ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਫ਼ਾਲੋਅਰ ਸਨ। ਸਾਨੂੰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੀ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਨਰੂਲਾ ਆਪ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਲੱਖਾਂ" ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਦਾਅਵਾ ਜਿਸ ਦੀ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 2008: ਖੰਭਰਾ ਵਿੱਚ ਚਰਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
• 20 ਦਸੰਬਰ 2022: ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਜਲੂਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਰੂਲਾ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਰੈਲੀ ਕਿਹਾ।
• 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023: ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਨਰੂਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ 12 ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਚ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ੰਡਿੰਗ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਪੈੜ ਨੱਪੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਸੀਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਚ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਛਾਪਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਿਆ।
• 19 ਦਸੰਬਰ 2025: ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਜਲੂਸ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

ਵਿਵਾਦ: ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਜਬਰੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਚਰਚ ਆਫ਼ ਨੌਰਥ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬਿਸ਼ਪ ਨੇ ਇਸ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਬਿਆਨ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਚਰਚ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਇੱਕ ਅਣਪਛਾਤੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਦਾ ਬਿਆਨ ਛਾਪਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥੈਲੀ ਫੜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਕਦੀ ਪਾਉਣ, ਜਦਕਿ ਰਕਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉੱਤੇ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਰਚ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਨਰੂਲਾ ਨੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਬਦਲਣ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਈ ਪੈਸੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਇਹ ਦਾਅਵੇ ਅਤੇ ਇਨਕਾਰ ਹਨ, ਕੋਈ ਸਿੱਟੇ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਸਰੋਤ ਅਸੀਂ ਖੋਲ੍ਹੇ ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਸਿੱਖ ਇਸ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪੰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਚਰਚ ਵੱਲ ਗਏ ਹਨ।