ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਨੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਖੰਗਾਲਿਆ

ਕੌਣ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ: ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ, ਜੋ ਸਬੂਤ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੰਗ) ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਖਾਲੜਾ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ: 1994-1995 ਦੌਰਾਨ ਖਾਲੜਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਤਲਾਂ ਦੇ, ਅਤੇ ਖਾੜਕੂ ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਉੱਤੇ ਖਾੜਕੂ ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਸਬੂਤ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ:

• ਇਕੱਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੀ 6,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਵਾਰਸ ਕਹਿ ਕੇ ਕੀਤੇ ਸਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਲੱਭਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਐੱਨਐੱਚਆਰਸੀ) ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ 2,097 ਸਸਕਾਰ ਮੰਨੇ। ਖਾਲੜਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 25,000 ਸੀ।
• ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਦੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਿਆਣਾ ਮੰਦਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਪੱਟੀ।
• ਸਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਮਿਲਾਨ ਲਾਪਤਾ ਕੀਤੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਰੋਜ਼ਨਾਮਚਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।
• ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਪੈਟਰਨ ਪਛਾਣਿਆ: ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, "ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ" ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ "ਲਾਵਾਰਸ" ਕਹਿ ਕੇ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।
• ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਭਤਾਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀਆਂ (ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਅਮਰੀਕੀ ਸਟੇਟ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਰਿਪੋਰਟਾਂ)।
• 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1995: ਅਮਰੀਕੀ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਰੱਖੀ।

ਕਿੱਥੇ: ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਮਜੀਠਾ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਅਤੇ ਪੱਟੀ ਦੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਸਬੂਤਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖਾੜਕੂਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਬਾਰੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਟੇਟ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ, ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲੱਗੀਆਂ।

ਭਾਰਤੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਜਵਾਬ: ਖਾਲੜਾ ਉੱਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਧਮਕੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਇਆ: ਅਗਲੀ ਘਟਨਾ ਵੇਖੋ: ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਲਾਪਤਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਤਲ।