ਸਰ ਹੈਨਰੀ ਮੈਰੀਅਨ ਡਿਊਰੰਡ

ਸਰ ਹੈਨਰੀ ਮੈਰੀਅਨ ਡਿਊਰੰਡ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਬੰਗਾਲ ਆਰਮੀ ਦਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੜਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ-ਗਵਰਨਰ ਵਜੋਂ ਮੁਕਾਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਨਵੰਬਰ 1812 ਨੂੰ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ (ਉਸ ਦੀ ਕਬਰ ਉੱਤੇ 15 ਨਵੰਬਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ), ਉਸ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਐਡਿਸਕੌਂਬ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ, ਅਤੇ ਮਈ 1830 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ ਦੇ ਸੈਕੰਡ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1839: ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਦਾ ਕਾਬੁਲ ਗੇਟ ਉਡਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
• 1848 ਤੋਂ 1849: 1848 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਪਰਤ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੀ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਚਿਲੀਆਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕੋਲਿਨ ਕੈਂਪਬੈੱਲ ਦੇ ਸਟਾਫ਼ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰੇਵੇਟ ਮੇਜਰੀ ਅਤੇ ਦੋ ਕਲੈਸਪ ਵਾਲਾ ਜੰਗੀ ਮੈਡਲ ਮਿਲਿਆ (ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀ)।
• 1857: ਲਾਰਡ ਕੈਨਿੰਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਏਜੰਟ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ, 1 ਜੂਨ ਨੂੰ ਭੀੜ ਦੇ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਵੜ ਆਉਣ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਵਾਈ, ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਪੱਛਮੀ ਮਾਲਵੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਨਵੰਬਰ 1857 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰੇਵੇਟ ਕਰਨਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
• 1861 ਤੋਂ 1870: 1861 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਫ਼ੌਰਨ ਸੈਕਟਰੀ, ਫਿਰ 1865 ਤੋਂ ਫ਼ੌਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ।
• ਮਈ 1870: ਲਾਰਡ ਮੇਓ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ-ਗਵਰਨਰ ਲਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ 1 ਜੂਨ 1870 ਨੂੰ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ।
• 31 ਦਸੰਬਰ 1870: ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਟਾਂਕ ਨੇੜੇ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਹਾਥੀ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹੇਠੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਹੌਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਧ ਨਾਲ ਜਾ ਵੱਜਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆ ਗਈ ਅਤੇ 1 ਜਨਵਰੀ 1871 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਿਊਰੰਡ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੇਵਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਤਾਇਨਾਤੀ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਰਹੀ, ਉਸ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਹੁਕਮ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੈਨਰੀ ਮੋਰਟਿਮਰ ਡਿਊਰੰਡ ਨੇ 1883 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਛਾਪੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦ ਫ਼ਰਸਟ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਵਾਰ ਐਂਡ ਇਟਸ ਕਾਜ਼ਿਜ਼ (1879) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।