ਸਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ

ਸਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਵਕੀਲ, ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਰੱਖਿਆ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪੰਥ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਪਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਬਾਰੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਬਣੇ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਅਗਸਤ 1895 ਨੂੰ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ (ਹੁਣ ਸਾਹੀਵਾਲ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਥਾਨਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ, 1917 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, 1921 ਵਿੱਚ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਐੱਲਐੱਲਬੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 7 ਜਨਵਰੀ 1924 ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1928 ਵਿੱਚ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। 1947 ਵਿੱਚ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਛੱਡਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਕਪੂਰਥਲਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਬਣੇ।

ਸੰਵਿਧਾਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1948 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਟਿਕਟ ਉੱਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਹਿਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨਾਂ ਦੇ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਜੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ)।

ਦ ਸਪੋਕਸਮੈਨ। 1951 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਦ ਸਪੋਕਸਮੈਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦ ਸਿੱਖ ਕਾਜ਼ ਅਤੇ ਦ ਪ੍ਰੌਬਲਮ ਆਫ਼ ਦ ਸਿੱਖਸ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ।

ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ। ਉਹ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੂ, ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ 20 ਮਾਰਚ 1956 ਤੋਂ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਚੁਣੇ ਗਏ, ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1962 ਤੋਂ 16 ਮਾਰਚ 1967 ਤੱਕ ਰਹੇ; ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 1965 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਲਈ ਬਣੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਵਾਲੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ 1967 ਤੋਂ 1 ਜੁਲਾਈ 1972 ਤੱਕ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਉਹ 1973 ਦੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ। 27 ਮਈ 1983 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1924: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ।
• 1948 ਤੋਂ 1949: ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ।
• 1951: ਦ ਸਪੋਕਸਮੈਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
• 1962 ਤੋਂ 1967: ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ।
• 1965: ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ।
• 1967 ਤੋਂ 1972: ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਗਵਰਨਰ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਿੱਖ ਆਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀਆਂ ਬਹਿਸਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ।