ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ

ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦਾ ਹੈ। ਦਮਦਮਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਰਾਮ ਦੀ ਥਾਂ: ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ 1670ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਰੁਕੇ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜੋ 20 ਜਨਵਰੀ 1706 ਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਹੁੰਚੇ, ਲੰਮੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦੇ ਦੌਰ ਮਗਰੋਂ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰੇ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1706: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ। ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੰਥ ਯਾਦ ਤੋਂ ਲਿਖਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਲਿਖਾਰੀ ਸਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਚਿੱਠੀ, ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਨਾ ਵਿਖੇ ਲਿਖੀ ਸੀ।
• 1706 ਤੋਂ 1757: ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਆ ਮਿਲੇ, ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ, ਅਤੇ 1726 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੀੜ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਰੂਪ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਮੋਢੀ ਆਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਉਣੀ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਈ; ਟਕਸਾਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੀਤੀ।
• 1963: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈ ਲਿਆ।
• 18 ਨਵੰਬਰ 1966: ਮਤਾ ਨੰਬਰ 32 ਰਾਹੀਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਵਜੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ, ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਤਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਨਾਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਵੇ।

ਅੱਜ ਇਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ। ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਮੈਦਾਨ, ਹੁਣ ਵੀ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੁੰਗਾ ਮਸਤੂਆਣਾ, ਜੋ 1923 ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ, ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਜਥਾ ਭਿੰਡਰਾਂ ਦੀ ਤਰਫ਼ੋਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਹ ਆਗੂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਹ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੋਢੀ ਬਾਰੇ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਟਕਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ ਹੈ।