ਸਿਰਦਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ

ਸਿਰਦਾਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਿਵਲ ਸਰਵੈਂਟ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਮਾਰਚ 1909 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਫ਼ਸਟ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਤੋਂ ਮੌਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦਾ ਟ੍ਰਾਈਪਸ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ। ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਮਗਰੋਂ 13 ਅਗਸਤ 1986 ਨੂੰ ਜਗਰਾਉਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1947। ਕਾਂਗੜਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਚੰਦੂ ਲਾਲ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਦੇ 10 ਅਕਤੂਬਰ 1947 ਦੇ ਸਰਕੂਲਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ “ਸਿੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੁਰਮ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ” ਬਾਰੇ ਚੌਕਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 1949 ਵਿੱਚ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਬਹਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।
• ਬਰਖ਼ਾਸਤਗੀ ਮਗਰੋਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਮੰਗ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੇਠ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।
• 1962। ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ।
• 14 ਜੁਲਾਈ 1965। ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸਾਂਝੀਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਸਿਆਸੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
• 6 ਸਤੰਬਰ 1966। ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਗ਼ੱਦਾਰੀ ਬਾਰੇ ਬੋਲੇ।
• 1969। ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ।
• 1973। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੱਲੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਤੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
• 3 ਨਵੰਬਰ 1974। ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਹੈ।
• 1978। ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਵਰਲਡ ਸਿੱਖ ਨਿਊਜ਼ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ।

ਲਿਖਤਾਂ। ਪਰਾਸ਼ਰਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਕਿਤਾਬ; ਸਾਚੀ ਸਾਖੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ (ਜਲੰਧਰ, 1972); ਮੀ ਜੂਡਿਸ; ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਫ਼ਾਰ ਮਾਡਰਨ ਮੈਨ; ਸੇਕਰਡ ਰਾਈਟਿੰਗਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਸਿੱਖਸ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ; ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਐਂਡ ਹਿਜ਼ ਸੁਖਮਨੀ; ਦ ਆਵਰ ਆਫ਼ ਸਵੋਰਡ; ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੇ ਲੇਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਸ਼ੀਸ਼, ਸਪਤਸ੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਪੁੰਡਰੀਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਚਿੰਤਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਦਰਜੇ ਲਈ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਸਿੱਖਆਰਆਈ) ਮੁਤਾਬਕ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤਬਾਹਕੁਨ ਅਸਰ ਪਿਆ।