ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ

ਕੌਣ: ਕਰੋੜਸਿੰਘੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਆਗੂ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ; ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜਾ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਕਰੋੜਾ ਸਿੰਘ ਮਗਰੋਂ ਕਰੋੜਸਿੰਘੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਅੱਗੇ ਆਏ। 1764 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰਹਿੰਦ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਗਏ: ਫ਼ਰਵਰੀ 1764 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜਥਾ ਯਮੁਨਾ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1775 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਯਮੁਨਾ ਪਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਅਜੋਕੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲੁੱਟੇ। 11 ਮਾਰਚ 1783 ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਆਮ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਉਸਾਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚੁੰਗੀ ਟੈਕਸ ਵਿੱਚੋਂ ਰੁਪਏ ਪਿੱਛੇ ਛੇ ਆਨੇ, ਯਾਨੀ 37.5 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਵਸੂਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਹੋਰ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਅਤੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੀ।

ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ 4,000 ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬਜ਼ੀ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਥਾਣੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1783 ਤੱਕ, ਅੱਠ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੱਤ ਅਸਥਾਨ ਲੱਭੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਉਸਾਰੇ: ਸੀਸ ਗੰਜ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਸੀਸ ਕਲਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਰਕਾਬ ਗੰਜ, ਅੱਜ ਦੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ; ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਮਜਨੂੰ ਕਾ ਟਿੱਲਾ, ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਤੇਲੀਵਾੜਾ। ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬੀਬੀ ਨੇ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਠੀਕ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕਿੱਥੇ: ਦਿੱਲੀ: ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਸਬਜ਼ੀ ਮੰਡੀ ਅਤੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਜਿਸ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ 1675 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ 1716 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਜਲੂਸ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਕਾਇਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅੱਜ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਰੋਤ ਸੱਤ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਗਿਣਦੇ ਹਨ।