ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਝੜਪਾਂ

ਕੌਣ: ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਭੀੜਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮਿਤੀ ਸਨ, ਯਾਨੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਸਤੇ ਜੋ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਨੌਜਵਾਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ; ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਣਾਅ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 1983 ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸਮਿਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਜਲੂਸ ਕੱਢਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲੋਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ। 1 ਤੋਂ 5 ਮਈ ਤੱਕ ਰਸਤਾ ਰੋਕੋ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਜਲੂਸ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਅਦਾਲਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਸ਼ੰਭੂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੁਣਾ ਰਹੇ ਲਾਊਡਸਪੀਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਦੋਵਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਦਰਜਨ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਗੱਡੀਆਂ ਲੁੱਟੀਆਂ ਤੇ ਸਾੜੀਆਂ, ਅਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਹਿੰਦੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮਿਤੀ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਭੀੜਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਰਫ਼ਿਊ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਸਨ।

ਸਮਿਤੀ ਨੇ 3 ਮਈ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੜਬੜ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ; ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਭੀੜਾਂ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਉਣ ਲਈ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ। 5 ਮਈ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਭੀੜਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਕੇ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਇਕਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਦਿਆ ਸਾਗਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਸਿਡ ਦੀ ਇੱਕ ਬੋਤਲ, 40 ਲਿਟਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੂ ਭੀੜਾਂ ਨੇ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।

ਕਿੱਥੇ: ਪਟਿਆਲਾ, ਅਦਾਲਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਰਸਤਾ ਰੋਕੋ ਦੇ ਜਲੂਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਤਣਾਅ ਫਟ ਪਿਆ, ਯਾਨੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਹਿੰਦੂ ਪਾਸੇ ਦੇ ਜਥੇਬੰਦ ਗਰੁੱਪ ਜਵਾਬ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਮਿਤੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 14 ਫ਼ਰਵਰੀ 1984 ਦੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਬੰਦ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, 11 ਜਾਨਾਂ ਗਈਆਂ।