1932 ਦਾ ਕਮਿਊਨਲ ਐਵਾਰਡ

ਕੌਣ: ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰੈਮਜ਼ੇ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਆਗੂ ਗੋਲ ਮੇਜ਼ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਨਿਬੇੜ ਸਕੇ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਉੱਜਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਲੀਗ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ। ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਕਾਲੀ ਅੰਦੋਲਨ ਐਵਾਰਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੱਖਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਐਵਾਰਡ 16 ਅਗਸਤ 1932 ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਲ ਡਿਸੀਜ਼ਨ (ਕਮਾਂਡ ਪੇਪਰ 4147) ਵਜੋਂ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੂਬਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਿੰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵੱਖਰੇ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਵਰਤੇ ਗਏ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 175 ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ:

• ਮੁਸਲਮਾਨ: 90 ਸੀਟਾਂ (51.4 ਫ਼ੀਸਦੀ), ਆਬਾਦੀ ਦੇ 56.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ
• ਹਿੰਦੂ: 48 ਸੀਟਾਂ (27.4 ਫ਼ੀਸਦੀ), ਆਬਾਦੀ ਦੇ 23.2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ
• ਸਿੱਖ: 33 ਸੀਟਾਂ (18.9 ਫ਼ੀਸਦੀ), ਆਬਾਦੀ ਦੇ 13 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ
• ਭਾਰਤੀ ਈਸਾਈ 2, ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ 1, ਯੂਰਪੀ 1

ਸਿੱਖ 1928 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 30 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀਟਾਂ ਮੰਗਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਹੁਮਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਹੁਤੇ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਵੱਖਰੇ ਚੋਣ ਹਲਕਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਰਾਖਵੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ। 17 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਅੱਠ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਐਵਾਰਡ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰਨਾ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ, ਸਾਂਝੇ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। 24 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਨੇ 17 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਪੰਥਕ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। 25 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਆਲ ਸਿੱਖ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਰਬਾਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 7 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਤੋਂ ਵਾਕਆਊਟ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲੇ।

ਕਿੱਥੇ: ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੂਬਾਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੇ ਮਾਮਲੇ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਰੋਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਆਲ ਸਿੱਖ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਹੋਈ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਐਵਾਰਡ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗੀ 30 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ, ਅਤੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਹੁਮਤ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਤਿੰਨ ਨਤੀਜੇ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚੱਲਣ ਦਾ ਦੌਰ ਮੱਠਾ ਪੈਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੇ ਪੰਥ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਵੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਧੜੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਬਹੁਮਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਇਲਾਕਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਐਵਾਰਡ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਰੂਪ 1935 ਦੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਐਕਟ ਹੇਠ ਜਨਵਰੀ 1937 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਇਸੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ।