ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ

ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਬੁਲ ਅਤੇ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਾਬੁਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਲਗਭਗ 500 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੋਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹਰ ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 400 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਰਤੇ ਪਰਵਾਨ, ਜੋ 2022 ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਆਖ਼ਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੁਤਾਬਕ ਲਗਭਗ 60 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਏਐੱਫਪੀ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਕਬਜ਼ੇ, ਤਾਲਿਬਾਨ ਹਕੂਮਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜੀ ਦਖ਼ਲ ਨੇ ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ।

ਗਿਣਤੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ। ਗਿਣਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਏਐੱਫਪੀ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ 1970ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ 1 ਲੱਖ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਦੀ ਹੈ। ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਨੇ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮਿਲਾ ਕੇ 1970ਵਿਆਂ ਦੇ “ਲਗਭਗ 7 ਲੱਖ” ਤੋਂ ਘਟ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਣਤੀ ਲਈ ਅੰਕੜੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਮੇਸੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਸੁਤਕਾ ਨੇ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਗਭਗ 70 ਤੋਂ 80 ਪਰਿਵਾਰ, ਯਾਨੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 700 ਲੋਕ, ਬਚੇ ਸਨ; ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਰੱਖੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ 2021 ਵਿੱਚ 240 ਸਿੱਖ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਆਗੂ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਕਿ ਲਗਭਗ 140 ਸਨ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 25 ਮਾਰਚ 2020: ਬੰਦੂਕਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹਰ ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਨੇ 25 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ। ਆਈਐੱਸਆਈਐੱਲ ਨੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਹੱਕਾਨੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਸਕਾਰ ਦੇ ਜਲੂਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ।
• 15 ਅਗਸਤ 2021: ਤਾਲਿਬਾਨ ਮੁੜ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲਹਿਰ ਇੱਥੋਂ ਚਲੀ ਗਈ।
• ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ: ਅਣਪਛਾਤੇ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਰਤੇ ਪਰਵਾਨ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਏ ਅਤੇ ਭੰਨਤੋੜ ਕੀਤੀ (ਏਐੱਫਪੀ)।
• 10 ਦਸੰਬਰ 2021: ਭਾਰਤ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ 104 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਲਿਆਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 94 ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਰੂਪਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮਹਾਂਵੀਰ ਨਗਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੱਕ ਜਲੂਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਦੇਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਚਲਾਇਆ, ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ।
• ਜਨਵਰੀ 2022: ਭਾਰਤ ਨੇ ਤਰਜੀਹੀ ਵੀਜ਼ੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਏਐੱਫਪੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ “ਪੂਰੀ ਬੇਉਮੀਦੀ ਕਾਰਨ” ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਤਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।
• 18 ਜੂਨ 2022: ਬੰਦੂਕਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਰਤੇ ਪਰਵਾਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਦੋ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਾਲਿਬਾਨ ਲੜਾਕਾ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। ਤਾਲਿਬਾਨ ਫ਼ੋਰਸਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਹਮਲਾਵਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਨੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ਸੀ (ਦ ਵੀਕ, ਏਐੱਫਪੀ ਅਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ)।

ਪੰਥ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ। ਏਐੱਫਪੀ ਮੁਤਾਬਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ 1970ਵਿਆਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 1 ਲੱਖ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 140 ਰਹਿ ਗਿਆ। ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਤਿੰਨ ਪੂਜਾ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ, ਹਰ ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, ਛੱਡੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।