ਸਰ ਬੀ.ਜੇ. ਗਲੈਂਸੀ

ਸਰ ਬਰਟਰੈਂਡ ਜੇਮਜ਼ ਗਲੈਂਸੀ ਕ੍ਰਿਪਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼, ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮਾਂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਗਵਰਨਰ ਸੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਸ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਬਿਹਤਰ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 31 ਦਸੰਬਰ 1882 ਨੂੰ ਡਬਲਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ, ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਲਿਨਲਿਥਗੋ ਅਤੇ ਲਾਰਡ ਵੇਵਲ ਹੇਠ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1941 ਤੋਂ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1946 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ 17 ਮਾਰਚ 1953 ਨੂੰ ਨੈਰੋਬੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਇਵਾਨ ਜੈਂਕਿੰਸ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ।

ਪੰਥ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਿਨਲਿਥਗੋ ਨੂੰ ਲਿਖੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਚਿੱਠੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟ੍ਰਗਲਜ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਦੇ ਅੰਤਿਕਾ 13, 15, 19, 21 ਅਤੇ 23 ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਗਵਰਨਰ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1 ਮਈ 1942: ਉਸ ਨੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਪਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਦੇ ਰੱਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਰਾਹਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜ ਦੇ ਕਥਿਤ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਜਜ਼ਬਾਤ ਭੜਕਾਉਣਾ ਸੌਖਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਮੀਦ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਕਿ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਹਮਦਰਦੀ ਭਰੇ ਹਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮੰਨਣ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਣਗੇ ਕਿ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ "ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ" ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਮਲੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ। ਉਸ ਨੇ ਸਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਵਜੋਂ ਲਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੀ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
• 26 ਜੁਲਾਈ 1942: ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਸਿਕੰਦਰ-ਬਲਦੇਵ ਸਮਝੌਤੇ ਅਤੇ ਸਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਮਿਜ਼ਾਜ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਜਨ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਆਮ ਹਮਾਇਤ ਉੱਤੇ ਟੇਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ।
• 13 ਨਵੰਬਰ 1942: ਉਸ ਨੇ ਸਿਕੰਦਰ-ਬਲਦੇਵ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਕਾਰਕ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਜਿਨਾਹ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਮਲੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਵਾਜਬ ਸਿੱਖ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ਼ ਵਾਲਾ ਸਲੂਕ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇ।
• 28 ਨਵੰਬਰ 1942: ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਜਿਨਾਹ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਨ, ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ-ਸਿਕੰਦਰ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਏਕਤਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਢੁਕਵੀਂ ਵੰਡ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁਝਾਅ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਵੰਡ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਥਾਂ ਜ਼ਮੀਨ-ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਰੀਯੂਨੀਅਨ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸਨ, ਚੰਗੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਦਾ ਜਾਪਿਆ।

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਭਰੋਸੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਮੰਗ ਬਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਸਨ।