ਲਿਓ ਐਮਰੀ

ਲਿਓ ਐਮਰੀ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦਾ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦੌਰਾਨ ਸੈਕਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਫ਼ਾਰ ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਬਰਮਾ ਰਿਹਾ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ 20 ਅਗਸਤ 1942 ਦੀ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਚਿੱਠੀ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਲਈ ਪਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਜ਼ੋਰ ਛੇਤੀ ਜਾਂ ਦੇਰ ਨਾਲ ਬਰਤਾਨਵੀਆਂ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰੇਗਾ।

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਨਵੰਬਰ 1873 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੋਰਖਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੌਤ 16 ਸਤੰਬਰ 1955 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ 1922 ਤੋਂ 1924 ਤੱਕ ਫ਼ਸਟ ਲਾਰਡ ਆਫ਼ ਦ ਐਡਮਿਰਲਟੀ, 1924 ਤੋਂ 1929 ਤੱਕ ਸੈਕਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਫ਼ਾਰ ਦ ਕਾਲੋਨੀਜ਼, ਅਤੇ 13 ਮਈ 1940 ਤੋਂ 26 ਜੁਲਾਈ 1945 ਤੱਕ ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ ਦੀ ਜੰਗ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੈਕਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਫ਼ਾਰ ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਬਰਮਾ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1942 ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰ ਸਟੈਫ਼ਰਡ ਕ੍ਰਿਪਸ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1942 ਨੂੰ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੀ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਵਰਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਐਮਰੀ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਵੇ। ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਪਸ ਦੀਆਂ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਖ਼ਦਸ਼ੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ, ਅੰਤਿਕਾ 14)।
• 20 ਅਗਸਤ 1942: ਐਮਰੀ ਨੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਲਿਨਲਿਥਗੋ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਇੰਡੀਆ ਆਫ਼ਿਸ ਦੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਤ ਵਿੱਚੋਂ ਛਾਪਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਐਮਰੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਪਸ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਜਾਇਜ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਾਅਦਾ ਕਹਿ ਸਕਣ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਜਿੰਨਾ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਸਿੱਖ ਓਨਾ ਹੀ ਇੰਨੀ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣਗੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕੇ। ਉਸ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਵਕਾਲਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਡਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਂਡ ਸਿੱਖਿਸਤਾਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀਆਂ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਨੀ ਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਤਬਾਦਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੱਖਰਾ ਸਿੱਖਡਮ ਚੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਲਿਨਲਿਥਗੋ ਸੁਧਾਰ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਕਹੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਗੁਪਤਤਾ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨਾ ਜਾਗਣ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਤੇ ਬੰਬਈ ਵਰਗੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਵਾਦੀ ਰੁਝਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਨਾ ਮਿਲੇ।
• 5 ਅਤੇ 7 ਸਤੰਬਰ 1942: ਲਿਨਲਿਥਗੋ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਸੂਰਤ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਅਮਲੀ ਸਿਆਸਤ ਬਣ ਸਕੇ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਪੜਤਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਚਿੱਠੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਰਤਾਨਵੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ ਹੱਕ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਬਣਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਚਿੱਠੀ ਤੋਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਮਰੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਸਿਰਦਰਦੀ ਬਣੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਚੁੱਪ-ਚੁਪੀਤੇ ਘੋਖ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।