ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਮਝੈਲ

ਸਰਦਾਰ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਮਝੈਲ (1901 ਤੋਂ 1977) ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਸਨ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 18 ਜਨਵਰੀ 1954 ਤੋਂ 7 ਫ਼ਰਵਰੀ 1955 ਤੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਐਂਟਰੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਝੈਲ ਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਜੋੜਦੇ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਰਲਗੱਡ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਜੀਵਨ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਜਨਵਰੀ 1901 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਰਾਏ ਅਮਾਨਤ ਖ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਦੋਂ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਚਲੇ ਗਏ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਗਭਗ ਢਾਈ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਛੇਤੀ ਮਗਰੋਂ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ; ਵਿਧਵਾ ਮਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਲਵਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਾਝੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸਭ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਮਝੈਲ ਉਪਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਮਰ ਭਰ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1922: ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1923 ਦੇ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਦੋ ਸਾਲ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਹੋਈ।
• ਅਕਤੂਬਰ 1927: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਦੋ ਸਾਲ ਦਾ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।
• 1930: ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ।
• 1936: ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
• 1937: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜੰਡਿਆਲਾ ਸ਼ੇਰ ਖ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਝਟਕੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲੇ ਅਕਾਲੀ ਜਲੂਸ ਉੱਤੇ ਭੀੜ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਮਝੈਲ ਤੇ ਜਥੇਦਾਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ ਨੰਗੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਏ ਅਤੇ ਭੀੜ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ।
• 1938: ਸਿੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ।
• 1940 ਤੋਂ 1941: ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ।
• 1942: ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
• ਫ਼ਰਵਰੀ 1946: ਪੰਜਾਬ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ।
• 18 ਜਨਵਰੀ 1954 ਤੋਂ 7 ਫ਼ਰਵਰੀ 1955: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਖੁਰਾਂਜ ਤੋਂ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 7 ਫ਼ਰਵਰੀ 1955 ਨੂੰ ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰੋਤ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ।
• 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1977: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਉਹ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਰਨੋ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ ਸਨ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਫ਼ਰ ਜੋ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਅਤੇ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ।