ਜਥੇਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ

ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਸਤੰਬਰ 1924 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਟੌਹੜਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਇੱਕ ਆਮ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਕਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਿਆ, 1938 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ 1944 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਕਾਲੀ ਮੋਰਚੇ ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ। ਉਹ 1948 ਵਿੱਚ ਸੂਬਾਈ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ 1959 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਜੂਨੀਅਰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਈ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।

ਉਹ 1960 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ 1961 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅੰਤ੍ਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ। 6 ਜਨਵਰੀ 1973 ਨੂੰ, ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ 1973 ਤੋਂ 23 ਮਾਰਚ 1986 ਤੱਕ, 11 ਨਵੰਬਰ 1986 ਤੋਂ 28 ਨਵੰਬਰ 1990 ਤੱਕ, ਅਤੇ 13 ਨਵੰਬਰ 1991 ਤੋਂ 15 ਮਾਰਚ 1999 ਤੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਕੁਝ ਕੁ ਛੋਟੇ ਵਕਫ਼ਿਆਂ ਨਾਲ 25 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਿਹਾ।

ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ

• ਜੂਨ 1984: ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਅਤੇ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਨ। ਫ਼ੌਜ ਨੇ 6 ਜੂਨ ਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਖ਼ਤਰਬੰਦ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ।
• 15 ਮਾਰਚ 1999: ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਟਕਰਾਅ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਬਾਦਲ ਦੇ ਧੜੇ ਨੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਦਾ ਮਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਦਲ ਪੱਖੀ ਅੰਤ੍ਰਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਨਾਲ ਹਟਾਇਆ ਜਾਣਾ ਦੱਸਿਆ।
• 26 ਜੁਲਾਈ 2003: ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
• 25 ਮਾਰਚ 2004: ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਭਾਰੀ ਦੌਰਾ ਪਿਆ। 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2004 ਨੂੰ ਰਾਤ 12.41 ਵਜੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਐਸਕਾਰਟਸ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 79 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਛੇ ਵਾਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1969 ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਛੇਵਾਂ ਕਾਰਜਕਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਹ 1977 ਤੋਂ 1979 ਤੱਕ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉਹ ਕਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਚੁਣੇ ਗਏ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਉਹ ਟੌਹੜਾ ਵਿਖੇ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਘਰ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਾਲਾਕ ਲੂੰਬੜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਤਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨਾਲ ਵਿਗਾੜ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਬਾਰੇ ਵੱਧ ਸਖ਼ਤ ਗੱਲ ਕਹੀ: ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਟੌਹੜਾ ਕੋਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਬੇਤਾਜ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦੀ ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਨਾ ਰੋਕ ਸਕਣ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਅੱਗੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਸਰੰਡਰ ਕਰ ਦੇਣ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਜਦਕਿ ਪੈਸੇ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਈਮਾਨਦਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਇ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਜਾਂਚ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ।