ਬ੍ਰਿਸ਼ ਭਾਨ

ਬ੍ਰਿਸ਼ ਭਾਨ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਰਿਆਸਤੀ ਯੂਨੀਅਨ (ਪੈਪਸੂ) ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਲਾ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਸਤੰਬਰ 1908 ਨੂੰ ਮੂਨਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮੌਤ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1988 ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਜਾ ਮੰਡਲ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਆਗੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ 1951 ਵਿੱਚ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਕਾਲ 12 ਜਨਵਰੀ 1955 ਤੋਂ 1 ਨਵੰਬਰ 1956 ਤੱਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪੈਪਸੂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜੇ.ਐੱਸ. ਗਰੇਵਾਲ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਜਨਵਰੀ 1956 ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 1955 ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮਈ 1955 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਸ਼ ਭਾਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੱਸਣ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਉਹ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭੀਮ ਸੈਨ ਸੱਚਰ ਨੇ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸੱਦਿਆ, ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਲੇਵੇਂ ਦਾ ਹਮਾਇਤੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 17 ਮਈ 1955: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸੱਦਿਆ, ਜਿੱਥੇ 17 ਮਈ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਹੋਈ। ਇਤਿਹਾਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੱਲ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀ ਗਈ, ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
• 20 ਮਈ 1955: ਪਟਿਆਲਾ ਵਾਪਸ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪੈਪਸੂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਰਸਦ ਦਾ ਅੱਡਾ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਤਿਹਾਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪ ਟੱਕਰ ਨਹੀਂ ਲਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਕਿ 21 ਮਈ ਨੂੰ ਜਥੇਦਾਰ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਰਾਮਾ, ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ, ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਥੇ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਗੋਜਰਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਸ਼ ਭਾਨ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਿਆ ਕਿ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਰ ਲਵੇ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਿਆਨ ਹੈ।
• 1 ਨਵੰਬਰ 1956: ਪੈਪਸੂ ਵੱਖਰੇ ਰਾਜ ਵਜੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• 1957: ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਲੇਵੇਂ ਦਾ ਹਮਾਇਤੀ ਬ੍ਰਿਸ਼ ਭਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਹਾਰ ਗਿਆ; ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਹਰਚਰਨ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।
• 3 ਫ਼ਰਵਰੀ 1966: ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਂ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਬਾਰੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕਮੇਟੀ ਅੱਗੇ ਗਵਾਹੀ ਦਿੱਤੀ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 1955 ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਮੋਰਚੇ ਵੇਲੇ ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੋਣ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੈਪਸੂ ਨੂੰ ਮੋਰਚੇ ਤੋਂ ਸੀਲ ਕਰ ਦੇਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਬਾਰੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 21 ਮਈ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਲੇਵੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਮੁਖੀ ਹੋਣ ਲਈ।