ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਜੱਬਲ

ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਜੱਬਲ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ ਸਨ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੇਸ਼ਨ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਨੇ ਕੀਨੀਆ ਦੀ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪਿਤਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਦਸੰਬਰ 1913 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਘਰਜਾਖ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨੈਰੋਬੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1950 ਤੋਂ 1961 ਤੱਕ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਸਿਆਸੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1927 ਦੇ ਲਗਭਗ: ਉਹ 13 ਜਾਂ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਨੈਰੋਬੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਦ ਬੈਟਰ ਇੰਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।
• 1934 ਤੋਂ 1937: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1934 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1935 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਲੇਬਰ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਕੀਨੀਆ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ (ਦ ਬੈਟਰ ਇੰਡੀਆ)। ਦ ਬੈਟਰ ਇੰਡੀਆ ਨਾਂ ਬਦਲਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1935 ਵਿੱਚ ਲੇਬਰ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਕੀਨੀਆ ਬਣਾਈ, ਜਦਕਿ ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ (ਯੂਕੇ) ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1937 ਵਿੱਚ ਲੇਬਰ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੇ ਪਰਚੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿਸਵਾਹਿਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪਦੇ ਸਨ।
• ਦਸੰਬਰ 1939: ਉਹ ਭਾਰਤ ਗਏ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਡੈਲੀਗੇਟ ਵਜੋਂ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਢਾਈ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 1945 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ 1947 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੀਨੀਆ ਮੁੜ ਗਏ (ਦ ਬੈਟਰ ਇੰਡੀਆ)।
• 1949: ਫ਼ਰੈੱਡ ਕੁਬਾਈ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਈਸਟ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਸਥਾ ਸੀ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)।
• 1950: ਨੈਰੋਬੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਉਹੂਰੂ ਸਾਸਾ" ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਿਸਵਾਹਿਲੀ ਵਿੱਚ ਮਤਲਬ "ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੁਣੇ" ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1949 ਦੇ ਡੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ (ਇਮੀਗ੍ਰੈਂਟ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਬਜੈਕਟਸ) ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਹੇਠ "ਅਣਚਾਹਿਆ ਵਿਅਕਤੀ" ਕਹਿ ਕੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਸਿਰਫ਼ ਨੇੜਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ (ਦ ਬੈਟਰ ਇੰਡੀਆ)। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 15 ਮਈ 1950 ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
• 1961: ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾਉਣ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੀਨੀਆ 12 ਦਸੰਬਰ 1963 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਜੋਮੋ ਕੀਨਿਆਟਾ ਦੀ ਪਾਰਟੀ, ਕੀਨੀਆ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ, ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ (ਦ ਬੈਟਰ ਇੰਡੀਆ)।
• 18 ਮਈ 1973: ਨੈਰੋਬੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)।

ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਕੀਨੀਆਜ਼ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਮੂਵਮੈਂਟ ਟੂ 1952 ਲਿਖੀ, ਜੋ 1969 ਵਿੱਚ ਨੈਰੋਬੀ ਵਿੱਚ ਛਪੀ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)। ਜ਼ਰੀਨਾ ਪਟੇਲ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਅਨਕਵਾਇਟ: ਦ ਲਾਈਫ਼ ਐਂਡ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ 2006 ਵਿੱਚ ਛਪੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮੌਕੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ (ਨੇਸ਼ਨ ਅਫ਼ਰੀਕਾ)। ਸਕਰੋਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਅਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਯੂਨੀਅਨ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁ-ਨਸਲੀ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨਸਲਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਰ ਨਸਲ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਯੂਨੀਅਨ ਲਹਿਰ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਬਦਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਲਈ।