ਆਮੇਰ ਦਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲਾ

ਮਿਰਜ਼ਾ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਆਮੇਰ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੈਪੁਰ ਬਣਿਆ, ਦਾ ਕਛਵਾਹਾ ਹਾਕਮ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਜਰਨੈਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1611 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ 1621 ਵਿੱਚ ਹਾਕਮ ਬਣਿਆ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਨੇ 1638 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਰਾਜਾ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 28 ਅਗਸਤ 1667 ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ।

ਉਸ ਨੇ ਦੱਕਨ ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਪੁਰ ਅਤੇ ਗੋਂਡਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਕੰਧਾਰ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਲੜੀ। 1658 ਦੀ ਗੱਦੀ ਲਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। 1665 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 14,000 ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁਰੰਦਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਵਾਏ। 1665 ਅਤੇ 1666 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਬੀਜਾਪੁਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਨਾਕਾਮ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)।

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮੇਲ

ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਅੱਠਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸੱਦਿਆ। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਇਹ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮੇਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਪਰਸ ਰਾਮ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਕੇ ਭੇਜਿਆ, ਅਤੇ ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਜੋ ਜੈਸਿੰਘਪੁਰਾ ਕਹਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚੇਚਕ ਅਤੇ ਹੈਜ਼ਾ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਿਮਾਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਆਪ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੰਗਲੇ ਤੋਂ ਯਮੁਨਾ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਏ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ 30 ਮਾਰਚ 1664 ਨੂੰ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾ ਗਏ।

ਬੰਗਲੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 1783 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਣਾਏ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਬਾਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਠੀਕ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਸੰਗਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਇਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ।

ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕੌਣ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲੇਖ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 1664 ਤੋਂ 1667 ਤੱਕ ਜਦੋਂ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੱਕਨ ਵਿੱਚ ਮੁਹਿੰਮ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਠਹਿਰੇ। ਹੋਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਮੇਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਨਾਤਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ 8 ਨਵੰਬਰ 1665 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਆਮੇਰ ਦੀ ਰਾਣੀ ਪੁਸ਼ਪਾ ਦੇਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਬਣੀ। ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 27 ਦਸੰਬਰ 1667 ਨੂੰ ਅਸਾਮ ਵੱਲ ਮੁਗ਼ਲ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਅਸੀਸ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗਏ ਅਤੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 1669 ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਕੰਢੇ ਰੰਗਾਮਾਟੀ ਪਹੁੰਚੇ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1621: ਆਮੇਰ ਦਾ ਹਾਕਮ ਬਣਿਆ।
• 1638: ਮਿਰਜ਼ਾ ਰਾਜਾ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ।
• ਮਾਰਚ 1664: ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲੇ ਬੰਗਲੇ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ; ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਮਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 30 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾ ਗਏ।
• 1665: ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨਾਲ ਪੁਰੰਦਰ ਦੀ ਸੰਧੀ।
• 28 ਅਗਸਤ 1667: ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਮੌਤ।

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਗ਼ਲ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰੰਦਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਲਈ। ਸਿੱਖ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰਾਜਪੂਤ ਅਮੀਰ ਵਜੋਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲਾ ਘਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ।