ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਆਲ

ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਆਲ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ Dayal ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰੀਡਿਫ਼ Ranjit Dyal ਲਿਖਦਾ ਹੈ) ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ (ਸੁਰੱਖਿਆ) ਦਾ ਅਹਿਮ ਅਹੁਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ, ਯਾਨੀ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ, ਦੌਰਾਨ ਸੀ। ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਨੇ 2 ਜੂਨ 1984 ਨੂੰ ਇਸ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੈਸਟਰਨ ਕਮਾਂਡ ਦਾ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ਼ ਦੱਸਦਿਆਂ (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ, ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟ੍ਰਗਲਜ਼, ਜਿਲਦ ਤੀਜੀ)। ਇਹੀ ਕਿਤਾਬ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੀ ਕਮਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸੀ।

1984 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਰੀਡਿਫ਼ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ ਕਿ 1965 ਵਿੱਚ, 1 ਪੈਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਮੇਜਰ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੁਕੜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਕੇ ਹਾਜੀ ਪੀਰ ਦੱਰੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਵੀਰ ਚੱਕਰ ਮਿਲਿਆ।

ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਵਿੱਚ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਕੁਮਾਊਂ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਇਕ ਦਾ ਬਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਨਾਇਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 5 ਅਤੇ 6 ਜੂਨ 1984 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਤੀਹ-ਤੀਹ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਟੁਕੜੀਆਂ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ “ਜਨਰਲ ਆਰ.ਐੱਸ. ਦਿਆਲ ਆਪੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਟੈਂਕ ਅੰਦਰ ਭੇਜੇ ਜਾਣ”, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੱਤ ਟੈਂਕ ਹਰਕਤ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਕਿਤਾਬ ਇਹ ਵੀ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਆਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦਸ ਸਾਲ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ। ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਦੇ ਮੈਡੀਸਨ ਸਕੁਏਅਰ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ 29 ਜੁਲਾਈ 1984 ਨੂੰ ਹੋਈ ਵਰਲਡ ਸਿੱਖ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਕੇ. ਐੱਸ. ਬਰਾੜ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ) ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਆਗੂ ਦੱਸਿਆ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਰੋਸ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਛਾਪੀ ਗਈ ਹੈ, ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਪੁਲਿਸ ਸਰਵਿਸ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਲੰਗੜੇ ਤੈਮੂਰ ਅਤੇ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਤਬਾਹੀ ਨਹੀਂ ਮਚਾਈ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਦਿਆਲ ਅਤੇ ਬਰਾੜ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਮਚਾਈ। ਚਿੱਠੀ ਵਿਚਲੇ ਦੋਸ਼ ਮਾਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਨ।

1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ 30 ਜਨਵਰੀ 2012 ਦੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਰਿਲੀਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 25 ਫ਼ਰਵਰੀ 1990 ਤੋਂ 18 ਮਾਰਚ 1993 ਤੱਕ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ ਤੇ ਮਹਾਂ ਵੀਰ ਚੱਕਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1965: ਹਾਜੀ ਪੀਰ ਦੱਰੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਵੀਰ ਚੱਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
• 2 ਜੂਨ 1984: ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ (ਸੁਰੱਖਿਆ) ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• 5 ਅਤੇ 6 ਜੂਨ 1984: ਕੁਮਾਊਂ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਇਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੈਂਕ ਅੰਦਰ ਭੇਜਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
• 29 ਜੁਲਾਈ 1984: ਵਰਲਡ ਸਿੱਖ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਬਰਾੜ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
• 25 ਫ਼ਰਵਰੀ 1990 ਤੋਂ 18 ਮਾਰਚ 1993: ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ।
• ਜਨਵਰੀ 2012: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਹਾਜੀ ਪੀਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਲਈ; ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਜਨਰਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ, ਬਰਾੜ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਮਗਰੋਂ ਵਰਲਡ ਸਿੱਖ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਨੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।