ਕੇ.ਐੱਮ. ਪਾਨੀਕਰ
K. M. Panikkar
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1953 ਤੋਂ 1955 ਤੱਕ ਰਾਜ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦਾ ਸੂਬਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕਾਵਲਮ ਮਾਧਵ ਪਾਨੀਕਰ (3 ਜੂਨ 1895 ਤੋਂ 10 ਦਸੰਬਰ 1963) ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਸੀ। ਪੰਥ ਲਈ ਉਹ ਦੋ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਹਿਮ ਹੈ: ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਰਿਆਸਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸੀਟ, ਜਿਸ ਦੀ 1955 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕਰੀਅਰ। ਉਸ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਦੇ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, ਅਤੇ 1925 ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ। ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਪ੍ਰਿੰਸਿਜ਼ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਤੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ 1944 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦਾ ਦੀਵਾਨ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰਿੰਸਿਜ਼ ਇਨ ਕੌਂਸਲ ਲਿਖੀ, ਜੋ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 1926 ਤੋਂ 1931 ਅਤੇ 1933 ਤੋਂ 1936 ਦੀ ਚਾਂਸਲਰੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਸ ਵਾਰ ਚੈਂਬਰ ਦਾ ਚਾਂਸਲਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। 1947 ਮਗਰੋਂ ਪਾਨੀਕਰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਜਦੂਤ (1950 ਤੋਂ 1952), ਫਿਰ ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਦੂਤ, ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦਾ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਰਿਹਾ।
ਰਾਜ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕਮਿਸ਼ਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ 29 ਦਸੰਬਰ 1953 ਨੂੰ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸੱਯਦ ਫ਼ਜ਼ਲ ਅਲੀ (ਚੇਅਰਮੈਨ), ਹਿਰਦੇ ਨਾਥ ਕੁੰਜ਼ਰੂ ਅਤੇ ਪਾਨੀਕਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ 30 ਸਤੰਬਰ 1955 ਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਇਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦਾ ਸੂਬਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਕਿ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਤਣਾਅ ਫ਼ਿਰਕੂ ਲੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਇਲਾਕਾਈ ਲੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਮ ਹਮਾਇਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ, ਪੈਪਸੂ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਾਨੀਕਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਨੋਟ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1955 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਨੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,300 ਸੱਦੇ ਗਏ ਲੋਕ ਸਨ, ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਰੋਸ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 1925: ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
- 29 ਦਸੰਬਰ 1953: ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- 30 ਸਤੰਬਰ 1955: ਰਿਪੋਰਟ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- 16 ਅਕਤੂਬਰ 1955: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- 1 ਨਵੰਬਰ 1966: ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦਾ ਸੂਬਾ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਜੋਂ। ਪੰਥ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਇਨਕਾਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਮੋਰਚੇ 1966 ਵਿੱਚ ਸੂਬਾ ਬਣਨ ਤੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- K. M. Panikkar (career and dates; used because Britannica would not load), Wikipedia. en.wikipedia.org
- Report of the States Reorganisation Commission, 1955 (Punjab chapter; Appendix A members; Panikkar's note dated 30 September 1955), Government of India (Digital Library of India copy, Internet Archive). archive.org
- States Reorganisation Commission (members and dates; used because no better source loaded), Wikipedia. en.wikipedia.org
- Punjabi Suba Movement, The Encyclopaedia of Sikhism (ed. Harbans Singh), Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Bhupinder Singh, Lieutenant-General Maharaja Sir, The Encyclopaedia of Sikhism (ed. Harbans Singh), Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- The Indian Princes in Council: A Record of the Chancellorship of His Highness the Maharaja of Patiala, 1926-1931 and 1933-1936 (K. M. Panikkar), Gyan Publishing House (listing). exoticindiaart.com