ਯੂਰੀ ਆਂਦਰੋਪੋਵ

ਯੂਰੀ ਆਂਦਰੋਪੋਵ 1967 ਤੋਂ 1982 ਤੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਕੇਜੀਬੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ ਅਤੇ 12 ਨਵੰਬਰ 1982 ਤੋਂ 9 ਫ਼ਰਵਰੀ 1984 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੇਜੀਬੀ ਦੇ ਆਰਕਾਈਵਿਸਟ ਵਾਸਿਲੀ ਮਿਤਰੋਖ਼ਿਨ ਦੇ ਨੋਟਸ ਤੋਂ ਲਏ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਜਿਹਾ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਸਲੀ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ ਹੈ।

ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ

• 1981. ਮਿਤਰੋਖ਼ਿਨ ਦੇ ਨੋਟਸ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਐਂਡਰਿਊ ਮੁਤਾਬਕ ਕੇਜੀਬੀ ਨੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਕੌਂਟੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਜਾਅਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ ਜੋ ਆਈਐੱਸਆਈ ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕ ਮੰਗ ਰਹੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ।
• ਨਵੰਬਰ 1982. ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਂਦਰੋਪੋਵ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਘੜਨ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਬੇਚੈਨੀ ਭੜਕਾਉਣ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ, ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਸਿੱਖ ਰਾਜ, ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਆਈਐੱਸਆਈ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸਨ। ਇਹ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਭੇਜਣ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਆਧਾਰ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੀਆਈਏ ਦੀ ਗੁਪਤ ਮਦਦ ਬਾਰੇ ਸੋਵੀਅਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ।

ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਿਉਂ ਹੈ

• ਮਿਤਰੋਖ਼ਿਨ ਦੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਉਹ ਨੋਟਸ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਨਕਲ ਕੀਤੇ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਸਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਹੀਂ। ਸਤੰਬਰ 2005 ਵਿੱਚ ਆਊਟਲੁੱਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਿਆਂ ਬੀ. ਰਮਨ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹੋਮ ਸੈਕਟਰੀ ਜੈਕ ਸਟ੍ਰਾ ਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸਿੱਧੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਕੋਈ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਮਕਸਦਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ ਹੈ।
• 2005 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦੂਜੀ ਜਿਲਦ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਛਪੇ, ਤਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਿੰਘਵੀ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
• ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੋਟਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਾਕੀ ਰਿਕਾਰਡ। ਆਂਦਰੋਪੋਵ ਨੇ ਲਗਭਗ 15 ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1982 ਵਿੱਚ ਕੇਜੀਬੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਅਰਥਚਾਰੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੈਰਾਂ ਸਿਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬਖ਼ੋਰੀ ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ, ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 1983 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਰੀਆਈ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਡੇਗੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਰੀਗਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਲੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਗੜ ਗਏ।

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੋਵੀਅਤ ਆਗੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਜਾਅਲੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਉਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੀਆਈਏ ਅਤੇ ਆਈਐੱਸਆਈ ਦਾ ਹੱਥ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੱਕ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਅਲੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਘੜਿਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਐਂਡਰਿਊ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਹਨ।