ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ

ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਿੰਡ ਪੂਹਲਾ ਦੇ ਸੰਧੂ ਜੱਟ ਸਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਸਿੱਖ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸਾਦਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਬਚਾਉਂਦਾ ਉਹ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਕੇ ਜਲਾਵਤਨ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਹੀਦੀ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਮਸਾਂ 25 ਸਾਲ ਸੀ।

ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮੁਤਾਬਕ ਜੰਡਿਆਲੇ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਖ਼ਬਰ ਹਰਿਭਗਤ ਨਿਰੰਜਨੀਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਮਾਮਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੱਚਤ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਫਿਰ ਗਵਰਨਰ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਫ਼ਤਿਹ ਬੁਲਾਈ। ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਮਾਮਲਾ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਭਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲਣ ਜਾਂ ਮੌਤ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਿਉਂ ਬਣਨ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਤਾਂ ਮਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਰਟ ਦੇ ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਪਰੀ ਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ 1 ਜੁਲਾਈ 1745 ਨੂੰ ਅਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
• ਸ਼ਹੀਦੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਦੀ ਐਂਟਰੀ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖੀ "ਮੇਰੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕੇਸ ਤੱਕ" ਨਿਭੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਸਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਨਾਈ ਆਪਣੇ ਨਸ਼ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਸਾਬਤ ਰਹੇ।
• ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ, ਯਾਨੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ, ਬਣਾਈ ਗਈ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਬਣ ਗਈ।

ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੋਰ ਵੀ ਕੁਝ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਿੱਖਨੈੱਟ ਉੱਤੇ ਛਪਿਆ ਲੇਖ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪੈਸੇ ਭਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ, ਕਿ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਭਾਈ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ, ਅਤੇ ਕਿ ਗਵਰਨਰ 1 ਜੁਲਾਈ 1745 ਨੂੰ ਮਰ ਗਿਆ ਤੇ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਗਏ। ਇਸੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਖੋਪਰੀ ਲਾਹੁਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 9 ਜੂਨ 1745 ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਸੋ ਇਹ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ-ਮਤ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤ ਸਮਝੋ, ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪੱਕੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਛਕਾਉਣ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਬਾਕੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਖੋਹ ਲਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਤਸੀਹਿਆਂ ਹੇਠ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ।