ਭਾਈ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ
Bhai Subeg Singh
ਜੰਬਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ, ਜੋ 1733 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸੇ ਕੋਲ ਲਾਹੌਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕੋਤਵਾਲ ਬਣੇ। ਸਿੱਖੀ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਕਰਕੇ 1745 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਚਰਖੜੀ ਉੱਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਭਾਈ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜੰਬਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਰਾਇ ਭਾਗਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਿੱਖੀ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਠੇਕੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਮੁਗ਼ਲ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਤੱਕ ਹੋ ਗਈ। ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕੋਤਵਾਲ, ਯਾਨੀ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ, ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ)।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਿੱਖ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਛੱਡੇ ਬਿਨਾਂ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਥ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਜਾਨ ਦਿੱਤੀ।
- 1733: ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਨੇ, ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ ਉੱਤੇ, ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਪਾਬੰਦੀ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਜੁੜੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਖ਼ਿਤਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਕੱਠ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਭੁੱਲ ਬਖ਼ਸ਼ਵਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਗੀਰ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾ ਕੇ ਇਹ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।
- ਕੋਤਵਾਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣਵਾਈਆਂ।
- ਜਦੋਂ ਯਾਹੀਆ ਖ਼ਾਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਈਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਉੱਤੇ ਝੱਟ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਗਏ।
- 1745: ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਦਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਚਰਖੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਚਰਖੜੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ “ਅਕਾਲ, ਅਕਾਲ” ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਮੌਲਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਪਛਾਣੀ, ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਵੀ ਕਈ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ)।
ਪਿਓ-ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ 1745 ਦੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ 1746 ਦੇ ਛੋਟੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Subeg Singh (d. 1745), The Encyclopaedia of Sikhism (ed. Harbans Singh), Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org
- Shahbaz Singh (d. 1745), The Encyclopaedia of Sikhism (ed. Harbans Singh), Punjabi University, Patiala. eos.learnpunjabi.org