ਰਾਜੀਵ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ

ਰਾਜੀਵ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਅਜੀਤ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਦੋਸਤ ਸਨ। ਉਹ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਰਿਡਿਊਸਡ ਟੂ ਐਸ਼ਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਪਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ 2003 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ 6 ਸਤੰਬਰ 1995 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਉਹ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਿਆ।

ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਸਵੇਰ ਲਗਭਗ 9:20 ਵਜੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬੰਦੇ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਲੈ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕਾਰ ਧੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਨੀਲੀ ਮਾਰੂਤੀ ਵੈਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੁਲਿਸ ਜੀਪ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਤਿੰਨ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ, ਸਰਹਾਲੀ ਥਾਣੇ ਦੇ ਐੱਸਐੱਚਓ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਥਾਣੇ ਦੇ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬੀਬੀ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਥਾਣੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ (ਰਿਡਿਊਸਡ ਟੂ ਐਸ਼ਜ਼, ਸਫ਼ੇ 6 ਤੋਂ 7 ਅਤੇ 61)।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 6 ਸਤੰਬਰ 1995: ਉਹ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
• ਜੁਲਾਈ 1998: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, “ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਬਣਾਉਣ” ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹੇਠ। ਪੰਜਾਬ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਫਸਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ “ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਘੜਿਆ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰਨ” ਵਾਲੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ (ਸਫ਼ਾ 66)।
• 5 ਸਤੰਬਰ 2000: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ) ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮੈਮੋਰੈਂਡਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹੋਮ ਸੈਕਟਰੀ ਜੈਕ ਸਟ੍ਰਾ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਦੌਰੇ ਉੱਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ। ਰਿਪੋਰਟ ਇਸ ਕੇਸ ਨੂੰ “ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਬੁਨਿਆਦ” ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਖਾਲੜਾ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹ ਵਜੋਂ ਸਾਖ਼ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਨਾ ਸੀ (ਸਫ਼ੇ 66 ਤੋਂ 67)।

ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2026 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੁਲਾਈ 1998 ਦੀ ਇੱਕ ਐੱਫਆਈਆਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜੀਵ ਸਿੰਘ, ਵਕੀਲ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੇਰਕਾ ਅਤੇ ਰਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਸਨ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਏਡੀਜੀਪੀ ਰੈਂਕ ਦੇ ਇੱਕ ਅਫ਼ਸਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਚ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਕਿ ਕੇਸ “ਖਾਲੜਾ ਕੇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਕਰਕੇ” ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਝੂਠੇ ਪਾਏ ਗਏ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕੋਰਟ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ। ਦ ਫ਼ੈਡਰਲ ਦੇ 2026 ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਵਾਹ ਰਾਜੀਵ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਝੂਠੇ ਪਾਏ ਗਏ।

ਕਿਸ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਅਗਵਾ ਦੇ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਹੋਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਗਵਾਹ ਵਜੋਂ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਹ ਕੇਸ ਪਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਡਿਊਸਡ ਟੂ ਐਸ਼ਜ਼ ਝੂਠੇ ਜਾਂ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।