ਝਬਾਲ ਦੇ ਐੱਸਐੱਚਓ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ

ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ, ਜੋ 1995 ਵਿੱਚ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਝਬਾਲ ਥਾਣੇ ਦਾ ਥਾਣਾ ਮੁਖੀ (ਐੱਸਐੱਚਓ) ਸੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਬਦਲੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੰਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਫ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਝਬਾਲ ਦੇ ਐੱਸਐੱਚਓ ਬਾਰੇ ਹੈ।

ਕੋਰਟਾਂ ਨੇ ਕੀ ਪਾਇਆ: 18 ਨਵੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਸੈਸ਼ਨਜ਼ ਜੱਜ ਨੇ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਪਰਾਧਿਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਕਤਲ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਅਗਵਾ ਕਰਨ (ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਨਲ ਕੋਡ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ 120-ਬੀ ਅਤੇ 364/34) ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਅਗਵਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ ਸੁਣਾਈ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2007 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਪੀਲ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 16 ਅਕਤੂਬਰ 2007 ਨੂੰ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਰੀਵਿਜ਼ਨ ਪਟੀਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੇ ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 4 ਨਵੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਪੀਲ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਿੱਟੇ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਕਿ ਸਾਰੇ ਅਪੀਲਕਰਤਾ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਸਨ।

ਰਿਡਿਊਸਡ ਟੂ ਐਸ਼ਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਿਰਤਾਂਤ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਪਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸੀਬੀਆਈ ਦੇ ਕੇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ (ਐੱਸਪੀਓ) ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਿਆਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹਨ, ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਟੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਐੱਸਐੱਸਪੀ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਾਥੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖਾਲੜਾ ਵੱਲੋਂ ਕੇਪੀਐੱਸ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਬਹਿਸ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਝਬਾਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦਾ ਬਾਡੀਗਾਰਡ ਸੀ (ਸਫ਼ੇ 62 ਤੋਂ 63)। ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਿਆਨ ਮੁਤਾਬਕ ਅਕਤੂਬਰ 1995 ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਮਾਰੂਤੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਚਲਾ ਕੇ ਮਾਨਾਂਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੰਧੂ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੀਨੀਅਰ ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ; ਵਾਪਸੀ ਉੱਤੇ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਗਿੱਲ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਸਨ (ਸਫ਼ਾ 62)। ਬਿਆਨ ਮੁਤਾਬਕ 28 ਅਕਤੂਬਰ 1995 ਨੂੰ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਝਬਾਲ ਵਿਖੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਦੌਰਾਨ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਹਰੀਕੇ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਆ ਜੋ ਦੇਹ ਨੂੰ ਨਹਿਰ ਤੱਕ ਲੈ ਗਏ (ਸਫ਼ੇ 62, 70)। ਰਿਪੋਰਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਿੱਲ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਧੂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ (ਸਫ਼ਾ 70)।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਅਕਤੂਬਰ 1995: ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਝਬਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਿਆਨ ਮੁਤਾਬਕ 28 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• 25 ਜੁਲਾਈ 1998: ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਸੈਸ਼ਨਜ਼ ਕੋਰਟ ਉਸ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਤਲ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ (ਸਫ਼ਾ 71)।
• 18 ਨਵੰਬਰ 2005: ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ। 16 ਅਕਤੂਬਰ 2007: ਸਜ਼ਾ ਵਧਾ ਕੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕੀਤੀ ਗਈ। 4 ਨਵੰਬਰ 2011: ਅਪੀਲ ਖ਼ਾਰਜ ਹੋਈ।

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਬਦਲੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਇਹ ਕੋਰਟ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੈ; ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰਿਪੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਗਵਾਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਦਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।