ਡੀਐੱਸਪੀ ਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ

ਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ (ਡੀਐੱਸਪੀ) ਸੀ। ਉਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਿਡਿਊਸਡ ਟੂ ਐਸ਼ਜ਼ (2003) ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਪਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (ਸੀਸੀਡੀਪੀ) ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ ਅਤੇ 1993 ਦੇ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਸੀਸੀਡੀਪੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਜਾਂ ਜੋ ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਕਿਤਾਬ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁੱਖ ਕੇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਅਜੇ ਲੰਬਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਨਾਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਝਬਾਲ ਥਾਣੇ ਦਾ ਇੱਕ ਏਐੱਸਆਈ ਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸੇ ਅਫ਼ਸਰ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ, ਹਰ ਇੱਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਸੀਸੀਡੀਪੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ:

• 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1993: ਪਿੰਡ ਦਿਓ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੰਡੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 31 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਭੁੱਲਰ ਪੁਲ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ “ਬੜੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਮੁਕਾਬਲਾ” ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ ਡੀਐੱਸਪੀ ਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਦਰ ਥਾਣੇ ਦੇ ਐੱਸਐੱਚਓ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ “ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ”। ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡੀਐੱਸਪੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਖ਼ਮ ਭਰਨ ਮਗਰੋਂ ਮੁੰਡੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ।
• 22 ਜੂਨ 1993: ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਡੀਐੱਸਪੀ ਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਿਟੀ ਥਾਣੇ ਦੇ ਐੱਸਐੱਚਓ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਰਾਤ ਲਗਭਗ 10.30 ਵਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ, ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਗੁਲਸ਼ਨ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਥਾਣੇ ਲੈ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਡੀਐੱਸਪੀ ਨੇ ਗੁਲਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ 2 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮੰਗੇ। 24 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ, ਗੁਲਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਉਣ ਮਗਰੋਂ, ਡੀਐੱਸਪੀ ਅਤੇ ਐੱਸਐੱਚਓ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
• 14 ਅਗਸਤ 1993: ਹਰਮੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਬਦਰੀ ਨਾਥ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਐੱਸਪੀ (ਓਪਰੇਸ਼ਨ) ਖ਼ੂਬੀ ਰਾਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਲੀ ਪੁਲਿਸ ਪਾਰਟੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੀਐੱਸਪੀ ਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਨੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ। ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ ਛੇ ਦਿਨ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਡੀਐੱਸਪੀ ਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਦਰੀ ਨਾਥ ਦੇ ਦੋਸਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡੀਐੱਸਪੀ ਨੇ 2 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮੰਗੇ ਅਤੇ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਅੰਦਰ ਰਕਮ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ; ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲਗਭਗ 15 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਹਰਮੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
• 8 ਅਗਸਤ 1996 ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਲਾਪਤਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਿਨ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਨੇ ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਕੇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਤਲ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਡੀਐੱਸਪੀ ਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ, ਐੱਸਐੱਚਓ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋਚਾਹਲ, ਐੱਸਆਈ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਏਐੱਸਆਈ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਏਐੱਸਆਈ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰੁੱਧ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ। ਕੇਸ 2003 ਵਿੱਚ “ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਬਿਤ” ਸੀ।

ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਸ ਐੱਸਐੱਚਓ ਦਾ ਨਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਇਹੀ ਨਾਂ ਹੋਰ ਥਾਂ (ਸਫ਼ਾ 348) ਇੱਕ ਖਾੜਕੂ ਆਗੂ ਲਈ ਵਰਤਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਰਲਗੱਡ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਡੀਐੱਸਪੀ ਵਜੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਉਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਕੀਤਾ।