ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ

ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹੁਣ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਚਲੇ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਦੋ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ 1925 ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਆਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਘਾਟ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
• ਲਗਭਗ 1666: ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਟਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਦਸੰਬਰ 1666 ਨੂੰ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁੰਗੇਰ ਵਿੱਚ ਸਨ।
• 1669 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੋਂ 1670: ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਉਸ ਥਾਂ ਕੀਤਾ ਜੋ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਹੈ। 1670 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਮੁੜਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਮਾਰਚ 1672 ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਪਹੁੰਚੇ।
• ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰਧਾਮ ਮੁੜ ਉਸਾਰਿਆ, ਜਦਕਿ ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਣਵਾਇਆ।
• 1934: ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਧਾਮ 1948 ਤੋਂ 1957 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁੜ ਬਣਿਆ। ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1950ਵਿਆਂ ਦਾ ਹੈ।
• 30 ਦਸੰਬਰ 2016 ਤੋਂ 8 ਜਨਵਰੀ 2017: ਬਿਹਾਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ 350ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਿਨ 5 ਜਨਵਰੀ ਸੀ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਰਾਲਡ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਲੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 1,500 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਰਚਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ।
• ਦਸੰਬਰ 2022: ਤਖ਼ਤ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਬੋਰਡ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਬਣ ਕੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 1 ਤੋਂ 15 ਜਨਵਰੀ 2023 ਦੌਰਾਨ ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
• 2025: ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੰਜ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ 21 ਮਈ ਅਤੇ 5 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਜਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਅਤੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹੀਆ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। 14 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗ ਕੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ, ਤਾਂ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਪੰਜ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਪਣੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)।

ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੌਣ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਜੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਕੋਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਥੇਦਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪੰਥ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ। ਇਹ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਦੂਰ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਮੇਟੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਤਕ ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।