ਪੀ.ਸੀ. ਸੇਠੀ
P.C. Sethi
ਸਤੰਬਰ 1982 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 1984 ਤੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1983 ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਸੱਦਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਧਿਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਬੇਨਤੀਜਾ ਰਹੀ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਸੇਠੀ, ਜੋ ਪੀ.ਸੀ. ਸੇਠੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ ਅਤੇ 1983 ਦੀ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਅਕਤੂਬਰ 1919 ਨੂੰ ਝਾਲਾਵਾੜ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਝਾਲਰਾਪਾਟਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ 1972 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1996 ਨੂੰ ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 2 ਸਤੰਬਰ 1982 ਤੋਂ 19 ਜੁਲਾਈ 1984 ਤੱਕ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 8 ਜਨਵਰੀ 1983: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਲਿਖਤੀ ਸੱਦਾ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ ਪਰ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਥਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰੱਖਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਦਿੱਤੀ।
- 24 ਅਤੇ 25 ਜਨਵਰੀ 1983: ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਤਿੰਨ-ਧਿਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੱਲੋਂ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ, ਰਵੀ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਿੱਟੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ।
- 3 ਤੋਂ 6 ਫ਼ਰਵਰੀ 1983: ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੱਦਾ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਪਰ ਅਕਾਲੀ ਹਾਈ ਕਮਾਂਡ ਨੇ 6 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿੱਥੇ ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਆਗੂ, ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ।
- 21 ਜੂਨ 1983: ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੱਦਾ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।
- 1983 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ: ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣਾ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ, ਆਰ. ਵੈਂਕਟਰਮਨ, ਪੀ.ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਅਤੇ ਸੇਠੀ ਦੀ ਕੈਬਨਿਟ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਬਿਆਨ ਉਸ ਖਰੜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ ਜੋ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਕਿਹਾ।
- 1984, ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
- 19 ਜੁਲਾਈ 1984: ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸੂਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਪੀ.ਵੀ. ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ।
ਇੱਕ ਗੱਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ: 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 1983 ਬਾਰੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਹ ਬੰਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸੇਠੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹੀ ਕਿਤਾਬ ਜੂਨ 1983 ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਸੇਠੀ ਨੂੰ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸੂਚੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੁਲਾਈ 1984 ਤੱਕ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ 1983 ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਧਿਰ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜੂਨ 1984 ਤੱਕ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- History of Sikh Struggles, vol. II (Gurmit Singh), pp. 79-81, 86, Atlantic Publishers & Distributors, New Delhi, 1991. archive.org
- History of Sikh Struggles, vol. III (Gurmit Singh), p. 1, Atlantic Publishers & Distributors, New Delhi, 1991. archive.org
- Excerpts from Kuldip Nayar's autobiography on the Akali-Congress talks (The Sunday Tribune, Spectrum, 8 July 2012), The Tribune. tribuneindia.com
- Prakash Chandra Sethi (birth, death, offices; used only because no better source loaded), Wikipedia. en.wikipedia.org
- Minister of Home Affairs (India) (list of Home Ministers with dates; used only because no better source loaded), Wikipedia. en.wikipedia.org