ਸਰ ਚੰਦੂਲਾਲ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ

ਸਰ ਚੰਦੂਲਾਲ ਮਾਧਵਲਾਲ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਸਨ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਗਵਰਨਰ ਬਣੇ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਅਕਤੂਬਰ 1947 ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਸਰਕੂਲਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਜੁਲਾਈ 1893 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕਪੜਵੰਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ 15 ਮਾਰਚ 1980 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1916 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਅਤੇ 14 ਅਗਸਤ 1947 ਤੱਕ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ, ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਤੋਂ 11 ਮਾਰਚ 1953 ਤੱਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਤਾਂ ਸਰ ਚੰਦੂਲਾਲ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਆਏ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੇ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚੁਣਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 15 ਅਗਸਤ 1947: ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਬਣੇ।
• 10 ਅਕਤੂਬਰ 1947: ਸਰਕੂਲਰ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਸਿੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਜਰਮਾਨਾ ਰੁਝਾਨਾਂ" ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟ੍ਰਗਲਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਰੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਲ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਇਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ "ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ" ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ "ਖ਼ਤਰਾ" ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਖ਼ਾਸ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
• 1947 ਤੋਂ 1949: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿੱਖ ਸਿਵਲ ਸਰਵੈਂਟ ਸਨ, ਨੇ ਇਸ ਹੁਕਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 1949 ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਤੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਵਿਰੋਧ ਮਗਰੋਂ ਗਵਰਨਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
• 11 ਮਾਰਚ 1953: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਲਿਖਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਰਕੂਲਰ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਸਿੱਖ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ 7 ਜੂਨ 1960 ਦਾ ਇੱਕ ਮੰਗ-ਪੱਤਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗਵਰਨਰ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਤਰੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ, ਅਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਜੱਜ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ 5 ਜੁਲਾਈ 1960 ਦੀ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮਾਂ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਤਰੱਕੀਆਂ ਨਾਲ ਲੱਦ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਆਂਧਰਾ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਮਿਲਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕੂਲਰ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲ ਕਾਪੀ ਛਪੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਸ਼ਬਦ ਉਵੇਂ ਹੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।