ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਟਕਰਾਅ (13 ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ)
Nirankari Amritsar Clash (13 Sikh Shaheeds)
13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਵੱਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਰਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ 13 ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ (ਕੁੱਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 17 ਮੌਤਾਂ); 64 ਮੁਲਜ਼ਮ 1980 ਵਿੱਚ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਕੌਣ: ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸੰਤ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਮਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਸਮਾਗਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਭਾਈ ਫ਼ੌਜਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨੀ ਜਥੇ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸਿੱਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਸੰਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਆਗੂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਹੋਇਆ: 28 ਨਵੰਬਰ 1973 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਮੁਖੀ ਦੀਆਂ "ਚਾਲਾਂ" ਤੋਂ ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਥੇਬੰਦਕ ਦਖ਼ਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮਚੰਦਰ ਗੁਹਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇੜੇ ਗੁੱਸੇ ਭਰੀ ਤਕਰੀਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾ ਡਟਿਆ।
ਟਕਰਾਅ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ 13 ਸਿੱਖ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ 78 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਫ਼ੌਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗਾਰਡ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, 12 ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਦੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 17 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੁਹਾ ਪੰਦਰਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਇਸ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ ਕਿ ਸਰੋਤ ਸਿੱਖਾਂ, ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਣਦੇ ਹਨ।
ਮੁਲਜ਼ਮ ਬਣਾਏ ਗਏ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ 64 ਸਨ ਅਤੇ ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ "60 ਤੋਂ ਵੱਧ", ਅਤੇ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਮੁਕੱਦਮਾ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਕਰਨਾਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ। 4 ਜਨਵਰੀ 1980 ਨੂੰ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਵੋਟਿੰਗ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਦ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਰਟ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਕਿੱਥੇ: ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ।
ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਨਾਤਾ ਤੋੜਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਜਨਵਰੀ 1980 ਵਿੱਚ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਛੁੱਟ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1980 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਟਾਈਮਲਾਈਨ ’ਤੇ ਪੜ੍ਹੋਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Rivalry between Sikhs & Nirankaris is almost a century old, ThePrint (Chitleen K. Sethi, 20 Nov 2018). theprint.in
- Jarnail Singh Bhindranvale, Sant (1947-1984), Encyclopaedia of Sikhism, Punjabi University Patiala (ed. Harbans Singh; entry by Maj. Gurmukh Singh). eos.learnpunjabi.org
- Sikh-Nirankari conflict peaked with 1978 clash, The Tribune. tribuneindia.com
- The Bhindranwale cult: How politics allowed an obscure preacher to challenge Indian democracy (excerpt from India After Gandhi), Scroll.in. scroll.in