ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਮੰਡਲਾ

ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਮੰਡਲਾ ਬਰਮਿੰਘਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌਲੀਸਿਟਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪੱਗ ਕਰਕੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲਾਰਡਜ਼ ਦਾ ਉਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਆਇਆ ਕਿ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਨਸਲੀ ਕਾਨੂੰਨ ਹੇਠ ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਜਨਵਰੀ 1927 ਨੂੰ ਨੈਰੋਬੀ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਮੂਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਰਨਾਮ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਘਰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੈਰੋਬੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਖ਼ਰਚਾ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਆਪ ਸਿੱਖਿਆ, 1955 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਬੈਰਿਸਟਰ ਬਣੇ, ਨੈਰੋਬੀ ਮੁੜ ਆਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਮਯਾਬ ਲਾਅ ਫ਼ਰਮ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1974 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਚਲੇ ਗਏ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸੌਲੀਸਿਟਰ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1978 ਵਿੱਚ ਬਰਮਿੰਘਮ ਦੇ ਹੈਂਡਸਵਰਥ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਇਹੀ ਸਰੋਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਰਮਿੰਘਮ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟਸ ਕੋਰਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ਼ੈਰ-ਗੋਰੇ ਸੌਲੀਸਿਟਰ ਬਣੇ।

ਕੇਸ: 1978 ਵਿੱਚ ਮੰਡਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰਿੰਦਰ, ਜੋ ਉਦੋਂ 13 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਬਰਮਿੰਘਮ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ, ਪਾਰਕ ਗਰੋਵ ਸਕੂਲ, ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਲਾਰਡ ਡੈਨਿੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਬਿਆਨ ਮੁਤਾਬਕ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਪਿਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਮੁੰਡਾ ਪੱਗ ਲਾਹ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਕੇਸ ਕਟਵਾ ਲਵੇ, ਅਤੇ ਮੰਡਲਾ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 24 ਜੁਲਾਈ 1978 ਨੂੰ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਰਦੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਪੱਗ ਦਾ ਮੇਲ ਬਿਠਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਮੰਡਲਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਕੂਲ ਮਿਲ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਮਿਸ਼ਨ ਫ਼ਾਰ ਰੇਸ਼ੀਅਲ ਇਕੁਆਲਿਟੀ ਨੂੰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਰਮਿੰਘਮ ਕਾਊਂਟੀ ਕੋਰਟ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਜੱਜ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ 10 ਦਸੰਬਰ 1980 ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਲਾਰਡ ਡੈਨਿੰਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਨੇ 29 ਜੁਲਾਈ 1982 ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਮੰਡਲਾ ਅਤੇ ਗੁਰਿੰਦਰ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲਾਰਡਜ਼ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਜ ਲਾਅ ਲਾਰਡ ਨੇ 24 ਮਾਰਚ 1983 ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈ, ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਾਰਡ ਫ਼ਰੇਜ਼ਰ ਨੇ ਸੁਣਾਇਆ। ਹੈਂਡਸਵਰਥ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਕ ਜਥੇ, ਨੇ ਇਸ ਕੇਸ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਮੁਤਾਬਕ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੇ ਮੁਲਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 4 ਜਨਵਰੀ 1927: ਨੈਰੋਬੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ।
• 1974: ਕੀਨੀਆ ਛੱਡ ਕੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਚਲੇ ਗਏ।
• ਜੁਲਾਈ 1978: ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਨੇ ਪੱਗ ਲਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ।
• 24 ਮਾਰਚ 1983: ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲਾਰਡਜ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਪੀਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ।
• 7 ਅਕਤੂਬਰ 2017: ਬਰਮਿੰਘਮ ਵਿੱਚ 90 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ, ਓਬੀਈ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਸਲੀ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੰਡਲਾ ਨੂੰ ਉਸ ਸਿੱਖ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੱਗ ਛੱਡਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਕੇਸ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲਾਰਡਜ਼ ਤੱਕ ਲੜਿਆ।