ਮਕਿੰਡੂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ
Makindu Gurdwara
ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨੈਰੋਬੀ ਤੋਂ ਮੋਂਬਾਸਾ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਯੂਗਾਂਡਾ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ 1926 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਰੁਕਣ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥਾਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ।
ਮਕਿੰਡੂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਕਿੰਡੂ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਟੈਂਪਲ ਮਕਿੰਡੂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨੈਰੋਬੀ ਤੋਂ ਮੋਂਬਾਸਾ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ (ਯੂਕੇ) ਮੁਤਾਬਕ ਨੈਰੋਬੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 100 ਮੀਲ ਦੂਰ; ਹੋਰ ਬਿਰਤਾਂਤ 160 ਤੋਂ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਯੂਗਾਂਡਾ ਰੇਲਵੇ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ
- 1896 ਤੋਂ 1902: ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ (ਯੂਕੇ) ਮੁਤਾਬਕ ਯੂਗਾਂਡਾ ਰੇਲਵੇ 1902 ਵਿੱਚ ਪੋਰਟ ਫ਼ਲੋਰੈਂਸ, ਜੋ ਹੁਣ ਕਿਸੂਮੂ ਹੈ, ਪਹੁੰਚੀ, ਅਤੇ ਮੋਂਬਾਸਾ ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੌਰਾਨ ਮਕਿੰਡੂ ਇੱਕ ਸਰਵਿਸ ਪੁਆਇੰਟ ਸੀ। ਦਰਜਨਾਂ ਕਾਰੀਗਰ ਅਤੇ ਰੇਲ ਡਰਾਈਵਰ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਸਿੱਖ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰੱਖ਼ਤ ਹੇਠ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਸੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
- 1926 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਬੰਦਗੀ ਦੀ ਥਾਂ ਟੀਨ ਦੀ ਛੱਤ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਝੌਂਪੜੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੀ।
- ਜਦੋਂ ਰੇਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਈ, ਸਰਵਿਸ ਪੁਆਇੰਟ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੰਘਦੇ ਸਿੱਖ ਇਸ ਦੀ ਜਿੰਦਰੇ ਵਾਲੀ ਖਿੜਕੀ ਰਾਹੀਂ ਭੇਟਾ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
- 1926: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੱਕੀ ਇਮਾਰਤ ਵਜੋਂ ਬਣਿਆ। ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ (ਯੂਕੇ) ਮੁਤਾਬਕ ਉਸ ਸਾਲ ਪੱਕੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀਕਐਂਡ ਉੱਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਬਾਦ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਲਈ ਪੈਸਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
- ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਕ ਜਥੇ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਕੇਰੀਚੋ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਬੰਦਗੀ, ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ।
ਅੱਜ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ. ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ (ਯੂਕੇ) ਇੱਕ ਲੰਗਰ ਹਾਲ, ਇੱਕ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਕਮਰਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਇੱਕ-ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਠਹਿਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ। ਆਲ ਅਬਾਊਟ ਸਿੱਖਸ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਜ਼ਾਹਰਾ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨੈਰੋਬੀ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੀਨੀਆ, ਯੂਗਾਂਡਾ ਤੇ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵੀਕਐਂਡ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 2001 ਵਿੱਚ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ ਸਿੱਖ ਹੈਰੀਟੇਜ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਕਿੰਡੂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਸਦਕਾ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਗਵਾਹੀਆਂ ਵੀ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਥੇ ਵਰਤਿਆ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰੋਤ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਤੰਦਾਂ ’ਤੇ ਵਾਪਸਇਸਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਵੇਖੋ
ਸਰੋਤ
- Sikhs in East Africa, part 3 (Makindu gurdwara), Sikh Heritage (UK). sikh-heritage.co.uk
- Sikhs in East Africa, part 2 (Sant Puran Singh and the sangat at Makindu), Sikh Heritage (UK). sikh-heritage.co.uk
- The Makindu Temple, Makindu, Paukwa (Kenyan heritage stories). paukwa.or.ke
- Discover Tranquility at Makindu Sikh Temple, Kenya, All About Sikhs. allaboutsikhs.com