ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੀਰੀ ਤੇ ਪੀਰੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ

ਕੌਣ: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ, ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਜੂਨ 1595 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਮਸਾਂ 11 ਸਾਲ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਉਸਤਾਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਥੜ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ; ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਮੁਤਾਬਕ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਸਿਖਾਈ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ 25 ਮਈ 1606 ਨੂੰ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਥਾਪਿਆ ਸੀ। ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਥੜ੍ਹੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ, ਯਾਨੀ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਤਖ਼ਤ, ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ 15 ਜੂਨ 1606 ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾ ਪੱਥਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਕਿਸੇ ਤੀਜੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਰਸਮ 24 ਜੂਨ 1606 ਨੂੰ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨੀਆਂ: ਇੱਕ ਮੀਰੀ, ਯਾਨੀ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸੱਤਾ, ਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੀਰੀ, ਯਾਨੀ ਰੂਹਾਨੀ ਸੱਤਾ, ਦੀ। ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਭੇਟਾ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਵੰਜਾ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਰੱਖਿਆ, ਜ਼ੋਰ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਬੀਰ-ਰਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਢਾਡੀ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ 1617 ਅਤੇ 1619 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਛੋੜ, ਯਾਨੀ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਦੋਂ ਹੀ ਬਾਹਰ ਆਏ ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਕੈਦੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ।

ਕਿੱਥੇ: ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਥੜ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਬੁੰਗਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਾਂ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁੰਗਾ ਹੈ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ, ਯਾਨੀ ਦੁਨਿਆਵੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸੱਤਾ ਦਾ ਮੇਲ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਭਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਸੱਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਮਲੀ ਕਦਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਵਿਤਕਰੇ ਵਾਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਨੀਤੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ। ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਖ਼ਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ। ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਇਕੱਠ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਸੱਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1634 ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1634 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 1635 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਪੁਰ ਜਾ ਵੱਸੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅਸਥਾਨ 1696 ਤੱਕ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਅਤੇ 1699 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।