ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ

ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ 14 ਮਈ 1877 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੱਲੋਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ 1900 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਐੱਮ.ਏ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਲਈ। ਉਹ ਭੇਰਾ ਦੇ ਐਂਗਲੋ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਹੇ। 1906 ਵਿੱਚ ਮਸਤੂਆਣਾ ਦੇ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਇਆ ਅਤੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ)।

ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਬਾਹਰ ਭੇਜਿਆ; ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤ ਜੀ ਨੇ ਭੇਜਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਟੀਚਰਜ਼ ਕਾਲਜ, ਅਤੇ 1911 ਵਿੱਚ ਹਾਰਵਰਡ ਤੋਂ ਏ.ਐੱਮ. ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਤਰ ਕੈਂਬਰਿਜ ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਜਥਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ।

ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਟਾਈਮਜ਼ ਕਾਲੋਨਿਸਟ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਜੋ 1912 ਦੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਪਰੇਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ੋਟੋ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਵੱਧ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਈਨਿੰਗ ਐਂਡ ਟਰੱਸਟ ਕੰਪਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ। 1908 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਬੇਲੀਜ਼ ਭੇਜਣ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਯੋਜਨਾ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵੋਟ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ ਲੜੇ, ਅਤੇ 1912 ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਇਸੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। 6 ਅਕਤੂਬਰ 1912 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਸਿੱਖ ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਮੌਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਜਲੂਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ; ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟੈਂਪਲ ਨੂੰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫ਼ੋਟੋ ਦੀ ਕੈਪਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਾਪਸੀ

ਉਹ ਮਸਤੂਆਣਾ ਵੱਸ ਗਏ। ਉਹ 1917 ਤੋਂ 1919 ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਅਤੇ 1920 ਤੋਂ 1921 ਤੱਕ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਟੀਚਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਮਸਤੂਆਣਾ ਦੇ ਅਕਾਲ ਡਿਗਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣੇ। 1910 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਕਾਂਗਰਸ ਆਫ਼ ਫ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਧਰਮ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਪਰਚਾ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਚਨਾ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨੀ ਹੈ, ਜੋ 1970 ਵਿੱਚ ਛਪੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 3 ਜੁਲਾਈ 1965 ਨੂੰ ਚੀਮਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕੀਤਾ (ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ)। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 1965 ਜਾਂ 1967 ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 14 ਮਈ 1877: ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਬੱਲੋਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ।
• 1906: ਮਸਤੂਆਣਾ ਦੇ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ।
• 1908 ਤੋਂ 1912: ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
• 1911: ਹਾਰਵਰਡ ਤੋਂ ਏ.ਐੱਮ.।
• 1917 ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਟੀਚਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, ਫਿਰ ਅਕਾਲ ਡਿਗਰੀ ਕਾਲਜ ਮਸਤੂਆਣਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ।
• 3 ਜੁਲਾਈ 1965: ਚੀਮਾ ਵਿਖੇ ਚਲਾਣਾ ਕੀਤਾ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਾਲੇ ਉਸ ਵਿਦਵਾਨ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮਸਤੂਆਣਾ ਦੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਨੇ 1 ਜੁਲਾਈ 2023 ਨੂੰ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦਿਵਸ ਐਲਾਨਿਆ (ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ)। ਉਹ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਾਂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਚਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਹਨ।