ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ

ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ 1955 ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਦੂਜਾ "ਡਿਕਟੇਟਰ", ਯਾਨੀ ਕਮਾਂਡਰ, ਸੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਉਸ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ਼, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਅਤੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੰਨੇ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਸਫ਼ੇ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਨਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਲਜ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ।

ਮੋਰਚਾ 10 ਮਈ 1955 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੇ ਡਿਕਟੇਟਰ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ। ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਡਿਕਟੇਟਰ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਮੋਰਚਾ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਗਰਮ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਛਾਣ ਮਾਰਿਆ ਪਰ ਉਹ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਕਿ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਝੂਠ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਘਰ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੂੰ ਕਈ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤੇ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 25 ਮਈ 1955: ਇਤਿਹਾਸ ਮੁਤਾਬਕ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਡਿਕਟੇਟਰ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਜਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ, 25 ਮਈ, ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ।
• ਆਪਣੀ ਕਮਾਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ: ਦੋ ਕਾਂਗਰਸੀ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੋਰਚਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਸੱਚਰ ਸਰਕਾਰ ਮੇਜ਼ ਦੁਆਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮਾਮਲਾ ਨਿਬੇੜ ਲੈਣ, ਇੱਕ ਤਜਵੀਜ਼ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭੀਮ ਸੇਨ ਸੱਚਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੱਖੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿਆਹੀ ਸੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਰੱਦ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੱਚਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਤਜਵੀਜ਼ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਕਹਿਣਾ ਪਿਆ।
• 10 ਜੂਨ 1955: ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਹਾਈ ਕਮਾਂਡ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਲਈ ਇਹੀ ਦਿਨ ਮਿੱਥਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸਿਰੋਪਾਓ ਲਿਆ, ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 200 ਵਲੰਟੀਅਰ ਸਨ, ਜੋ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਦੇ ਜਥਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

ਇਤਿਹਾਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। 13 ਜੂਨ ਨੂੰ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਤੀਜੇ ਡਿਕਟੇਟਰ ਵਜੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਿੱਖ ਸਟਰੱਗਲਜ਼ ਇੱਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਉਸ ਜਥੇ ਦੇ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਅਕਾਲੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੇ ਮਈ 1960 ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰੇਗਾ; ਜਥਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਤੁਰ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕੁਝ ਮੀਲ ਦੂਰ ਹੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ।