ਬੀਬੀ ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ

ਬੀਬੀ ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚੋਂ ਬਚੀ ਹੋਈ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਕਰਕੇ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਿਊਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਉਹ ਕੋਰਟ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਛਪੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਗੁਆਇਆ: 1 ਅਤੇ 2 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਛਾਉਣੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਲਮ ਕਲੋਨੀ ਦੇ ਰਾਜ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪੰਜ ਜੀਅ ਮਾਰੇ ਗਏ: ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮੁਤਾਬਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤੀ, 18 ਸਾਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ। ਲਾਈਵ ਲਾਅ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਰਘੂਵੇਂਦਰ ਸਿੰਘ, ਨਰੇਂਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਨਗਰ ਪਾਰਟ-2 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 1985: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੰਗਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਦ ਵਾਇਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਕੋਰਟ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਕਹੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਅਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਝੂਠ।
• 2013: ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਟ੍ਰਾਇਲ ਕੋਰਟ ਨੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੁਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਪਰ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦ ਵਾਇਰ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਮੰਨ ਲਈ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਬਰੀ ਕੀਤਾ ਕਿ 1984 ਦੀ ਅਸਲ ਸਾਂਝੀ ਐੱਫਆਈਆਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।
• 17 ਦਸੰਬਰ 2018: ਜਸਟਿਸ ਐੱਸ. ਮੁਰਲੀਧਰ ਅਤੇ ਵਿਨੋਦ ਗੋਇਲ ਦੇ ਬੈਂਚ ਵਾਲੀ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਬਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਪਲਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਉਕਸਾਵੇ ਲਈ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਕੋਰਟ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਜੁਰਮ ਕਿਹਾ। ਲਾਈਵ ਲਾਅ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕੇਸ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।
• ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ: 2 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਲਗਭਗ 9 ਵਜੇ ਉਹ ਰਿਪੋਰਟ ਲਿਖਵਾਉਣ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਇਕੱਠ ਦੇਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਐੱਮਪੀ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਸੁਣਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੌਕੀ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਭੀੜ ਤੋਂ ਇਹ ਪੁੱਛਦੇ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਸਿੱਖ ਸਾੜੇ ਹਨ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ)।
• ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਬਦਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 8 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ, ਇੱਕ ਪਲਾਟ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਸਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ (ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, ਅਗਸਤ 2026)।
• ਅਗਸਤ 2026: ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕੱਟਦਿਆਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ।

ਕਿਸ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਉਹ ਬਚੀ ਹੋਈ ਪੀੜਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 1984 ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਦ ਵਾਇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕੇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਗਵਾਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਹ ਕੇਸ ਲੜਿਆ।