ਢਿਲਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਹਿੰਦੂ ਬੱਸ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਪਿੱਛੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ

ਕੌਣ: ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬੰਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਕੋਈ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਛੇ ਹਿੰਦੂ ਬੱਸ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਜੋ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਤਲਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਲਈ।

ਕੀ ਹੋਇਆ: ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਦੀ ਤਰੀਕਵਾਰ ਸੂਚੀ ਮੁਤਾਬਕ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1983 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੱਸ ਰਾਤ ਲਗਭਗ 10 ਵਜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਚੱਲੀ। ਢਿਲਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਕੇ ਨੂਰਪੁਰ ਲੁਬਾਣਾ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਛੇ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ। ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਢਿਲਵਾਂ ਨੂੰ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜੇ.ਐੱਸ. ਗਰੇਵਾਲ ਵੀ ਇਹੋ ਛੇ ਮੌਤਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਬੱਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਰੇਵਾਲ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ 5 ਜਾਂ 6 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਬਿਆਸ ਕੰਢੇ ਢਿਲਵਾਂ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀਆਂ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਪੁੱਛਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਚ ਨਿਕਲੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਨੇ ਮਰੇ ਹੋਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਕੀਤਾ।

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਤਲਾਂ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ, 6 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ। ਗਰੇਵਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੱਕਦਮ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਡਿੱਗਣ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਅੰਦਰਲੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 7 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਗੜਬੜ ਵਾਲਾ ਇਲਾਕਾ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ 15 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਆਰਮਡ ਫ਼ੋਰਸਿਜ਼ (ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ) ਸਪੈਸ਼ਲ ਪਾਵਰਜ਼ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਆਇਆ। ਅਗਸਤ 1984 ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ। ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਤਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਕਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹੀਆ ਕਰਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ, ਪਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਣ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇੱਕੋ ਝਟਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਕਣਾ ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਕਤਲ ਇੱਕ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਤੀਜੀ ਏਜੰਸੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਲਾਉਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੇ; ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਤਲ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਣਸੁਲਝੇ ਹਨ।

ਕਿੱਥੇ: ਢਿਲਵਾਂ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਿਆਸ ਕੰਢੇ, ਅਤੇ ਨੂਰਪੁਰ ਲੁਬਾਣਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਸੜਕ।

ਇਹ ਅਹਿਮ ਕਿਉਂ ਸੀ: ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਘਟਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਡਿੱਗੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਰਾਜ ਚੱਲਿਆ। ਗਰੇਵਾਲ 1983 ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 140 ਘਟਨਾਵਾਂ ਗਿਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 36 ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਬੱਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਾਹੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਭੀੜਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਛੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਘਰ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ।