ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ

ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ, ਨਗਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿਲ੍ਹੇ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਿਆ। ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਿਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ 1925 ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ।

ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ

• 30 ਮਾਰਚ 1699 (ਵਿਸਾਖੀ): ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਪੰਜ ਸਿੱਖ ਅੱਗੇ ਆਏ: ਦਇਆ ਰਾਮ, ਧਰਮ ਦਾਸ, ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾ ਕੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਥਾਪਿਆ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਿਆ।
• 1701 ਦੀ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹੋਲਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਲੀ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਕਲੀ ਜੰਗਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।
• 5 ਤੋਂ 6 ਦਸੰਬਰ 1705: ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਸੰਬਰ 1704 ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 1705 ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਜੋਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਸਿੱਖਇਜ਼ਮ 1705 ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
• 12 ਜਨਵਰੀ 1923: ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈ ਲਿਆ। 15 ਮਾਰਚ 1923 ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਇਹ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
• 1936 ਤੋਂ 1944: ਮੌਜੂਦਾ ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਸੰਤ ਹਰ ਸਿੰਘ ਕਹਾਰਪੁਰੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਬਣਿਆ। ਅੰਦਰਲੇ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੰਡਾ, ਕਟਾਰ ਅਤੇ ਸੈਫ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ 55 ਮੀਟਰ ਚੌਰਸ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਰੋਵਰ ਹੈ।
• 2018: ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ 2026 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ ਮੌਕੇ ਸਿਆਸੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ।
• 7 ਮਾਰਚ 2025: ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਗਿਆਨੀ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਗਿਆਨੀ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਸੌਂਪੀ। ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਨਿਹੰਗ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਸੱਦੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ 11 ਮਾਰਚ ਦੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਰਸਮ ਤੜਕੇ ਲਗਭਗ 2:30 ਵਜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਜੋ ਰਵਾਇਤ ਮੁਤਾਬਕ ਦਸਤਾਰ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਾਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸਨ।

ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੌਣ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਆਪਣੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਮੈਨੇਜਰ ਰਾਹੀਂ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਜਥੇਦਾਰ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਂ ਤਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਥੇਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪੰਥ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ। ਸਿੱਖ ਅਨੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਉਹੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਹਰ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ ਨਗਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਟੈਂਟ ਸਿਟੀ, ਪਾਰਕਿੰਗ ਅਤੇ ਸ਼ਟਲ ਬੱਸਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਲੂਸ ਇਸੇ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਲਗੜ੍ਹ ਜਾ ਕੇ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ।